Chương 24: Bàn Chuốt Mười Néo

Hải nhận ra sự khựng lại của anh trai ngay đầu ngõ xóm bãi. Cậu nhìn theo ánh mắt Trọng, thấy thầy đang ngồi bên mép chiếc phản gỗ lim gia bảo, bàn tay run rẩy cố ghì lưỡi dao thép vào gióng nứa. Vết thương do cọc tre cứa trên bả vai cùng chứng phong thấp khiến khớp ngón tay cụ Sơn co rút, làm thanh nan toạc đôi. Trọng không nói nửa lời, vội dắt chiếc xe đạp Thống Nhất vào sân rồi đỡ lấy con dao từ tay thầy. Chiều hôm ấy, Trọng sang xưởng cơ khí gom sắt phế liệu, vòng bi cũ cùng mấy gióng luồng già, cặm cụi cưa đục đến tận khuya.

Tờ mờ sáng hôm sau, khi tiếng gà gáy canh năm vừa vọng qua bãi bồi sông Mã, Hải cựa mình thức giấc trên chiếc phản lim. Gió sớm se lạnh luồn qua mái lợp tạm ngai ngái mùi bùn khô. Đập vào mắt cậu nơi góc sân là bóng lưng vạm vỡ của anh Trọng trong manh áo xanh công nhân sờn rách, ướt đẫm mồ hôi. Dưới ánh đèn dầu Hoa Kỳ leo lét, Trọng đang miệt mài siết chặt con ốc tán cuối cùng. Đôi mắt anh thâm quầng vì thức trắng đêm, nhưng ánh nhìn bừng lên vẻ say mê kỳ lạ của người thợ cơ khí vừa hoàn thành công trình tâm huyết.

Hải nhẹ nhàng bước xuống sân. Trước mặt cậu là chiếc bàn chuốt cao ngang thắt lưng, khung bàn đóng bằng bốn gióng luồng đực vững chãi. Trên mặt bàn gỗ lim phẳng phiu, Trọng gá một lưỡi dao thép cong sắc lẹm nối với cần đòn bẩy cơ khí dài hai thước mộc. Phía dưới là rãnh trượt dẫn hướng bằng sắt tây, hai bên gắn cụm ngàm kẹp tự hãm mô phỏng chính xác góc nghiêng bốn mươi lăm độ của cấu trúc mười mối nan néo.

— Anh Trọng… anh làm xong rồi à? — Hải khẽ hỏi, ngón tay rụt rè chạm vào lưỡi thép sáng loáng.

Trọng ngoảnh lại, nụ cười tươi rói nở trên gương mặt lấm lem dầu mỡ — Xong rồi chú Hải! Anh vận dụng thế cài néo tự khóa của thầy bện bè mảng hôm vượt lũ. Bàn chuốt này dùng lực đòn bẩy kết hợp ngàm trượt tự ép, nan tre lướt qua rãnh thì ngàm càng ép chặt cật nan vào cữ dao, không cần dùng tay trần ghì giữ nữa!

Vừa lúc ấy, cụ Sơn chống gậy tre bước ra mé hiên. Nhìn cỗ máy lạ giữa sân, mắt người thợ cả già nua ánh lên vẻ ngỡ ngàng. Trọng cung kính bước lại đỡ tay cha — Thầy xem, con chế tạo bàn chuốt này để thầy đỡ đau tay. Thầy cho phép con vận hành thử nghiệm nhé!

Cụ Sơn gật đầu, chăm chú dõi theo con cả. Trọng thoăn thoắt đặt gióng luồng bánh tẻ vào rãnh trượt. Chân đạp nhẹ bàn đạp cơ khí, tay gạt mạnh đòn bẩy, một tiếng róc “ro ro” ngọt lịm vang lên khắp khoảng sân tĩnh mịch. Lưỡi dao trượt êm ru qua thớ nứa. Chỉ trong chớp mắt, dải nan cật mỏng manh, phẳng lì tuôn dài ra phía trước, mép láng mịn đều tăm tắp, không hề vấp một xơ dằm nhỏ.

Hải kinh ngạc nhặt dải nan lên, miết ngón tay dọc mép cật. Sợi nan dẻo quánh, dày đúng ba li, mười sợi chuốt ra chuẩn xác cả mười. Bàn chuốt này cho năng suất gấp mười lần chuốt tay, lại giải phóng hoàn toàn sức lao động cho đôi bàn tay rách sẹo của người thợ.

Cụ Sơn run run đón lấy sợi nan từ tay Hải, ngắm nghía dưới ánh ban mai đang rạng rỡ phía bờ sông rồi áp vào má. Khóe mắt hằn sâu vết chân chim của cụ rưng rưng ngấn lệ. Cụ vỗ nhẹ lên vai Trọng, giọng nghẹn ngào — Giỏi lắm anh Trọng! Nan mềm giữ lấy cật thép, ngón nghề tổ tiên kết hợp với khối óc thợ máy của anh thì quý giá vô cùng. Thầy từng ngỡ bàn tay thô vụng của anh không nối nghiệp được nếp nhà, hóa ra anh lại mở ra con đường lớn cho làng nghề. Thầy tự hào về anh lắm!Lời khen của cha như dòng nước mát xua tan nỗi mặc cảm tự ti đè nặng lòng Trọng suốt mười lăm năm qua. Trọng mỉm cười rạng rỡ, đôi mắt đỏ hoe ngời sáng.

Nhìn xấp nan cật bóng mượt nằm ngay ngắn trên mặt phản, óc nhạy bén của Hải bừng sáng. Làng Cồn Cát xưa nay chỉ đan thúng mủng, cót lót bán quanh chợ huyện nghèo nàn vì nan chuốt tay không đều, năng suất thấp, chẳng thể đáp ứng tiêu chuẩn của Nhà nước. Nay có nguồn nan chuẩn quy cách, đây chính là cơ hội nghìn năm có một.

Hải bước lại gần cha và anh, giọng dứt khoát — Thầy, anh Trọng! Tỉnh ta đang thu mua hàng thủ công mỹ nghệ chất lượng cao để xuất khẩu sang Đông Âu. Con muốn mang số nan cật chuẩn xác này cùng mấy mẫu giỏ nan mười mối néo lên thị xã, trực tiếp đàm phán với Công ty Xuất nhập khẩu của tỉnh. Nhất định họ sẽ ưng thuận!

Thấy con út kiên định với khát vọng lập thân chân chính, cụ Sơn mỉm cười gật đầu. Trọng nhanh nhẹn lấy dây mây buộc chặt hai sọt mẫu nan và các sản phẩm mây tre tinh xảo của gia đình sau gácbaga chiếc xe đạp Thống Nhất, ân cần dặn dò em trên đường đi.

Vượt mười lăm cây số đường đê lên thị xã Thanh Hóa, Hải bước vào phòng làm việc của Ban Giám đốc Công ty Xuất nhập khẩu thủ công mỹ nghệ tỉnh. Không còn vẻ lấm lét của kẻ buôn lậu trốn chui trốn lủi, Hải đĩnh đạc xưng hô chuẩn mực, rành rọt trình bày về độ bền vượt trội của kết cấu mười mối néo tự khóa và ưu thế đồng đều của nan cật từ bàn chuốt cơ khí.

Đồng chí Giám đốc cầm sợi nan lên, uốn cong thành hình vòng cung rồi thả ra; sợi nan lập tức bật thẳng trở lại, phẳng phiu không gãy. Vị Giám đốc trầm trồ kiểm tra chiếc làn mây đan lồng mối néo, gật đầu tấm tắc — Tuyệt vời! Nan nhẵn bóng, chuẩn từng li, kết cấu cài néo lại chịu lực cực tốt. Đây đúng là quy chuẩn mà khách hàng Đông Âu đang tìm kiếm! Chúng tôi quyết định ký hợp đồng nguyên tắc bao tiêu toàn bộ cót ép và giỏ nan mỹ nghệ xuất khẩu cho làng các đồng chí!

Cầm bản hợp đồng đóng dấu đỏ tươi, Hải đạp xe về làng trong niềm hân hoan khôn xiết khi bóng chiều đỏ rực buông xuống dòng sông Mã.

Đêm ấy, bên ánh đèn dầu leo lét trên mặt phản lim, ba cha con quây quần bên ấm chè búp thơm nồng. Dưới mái lợp thơm mùi nứa mới, cụ Sơn thong thả cầm từng sợi nan dẻo, truyền dạy ngón đan then chốt cuối cùng của bí kỹ mười mối néo. Trọng dùng bàn tay khỏe khoắn ghì chặt vành cạp, Hải luồn lạt cật thoăn thoắt, cụ Sơn nắn nót khóa then. Từng nhịp đan lồng chuẩn xác hòa quyện nhịp nhàng.

Khi mối néo thứ mười phát ra tiếng “khấc” đanh gọn, chiếc giỏ nan mới đã hoàn thành trọn vẹn. Vành cạp tròn lẳn, mắt nan đan chéo bốn mươi lăm độ sáng bóng dưới ánh đèn, thay thế hoàn hảo cho kỷ vật từng bị giẫm gãy trong đêm bão dữ. Ba cha con nhìn nhau, thấy tình phụ tử và nghĩa anh em đã được bện chặt muôn đời.

Sáng sớm hôm sau, khi màn sương trên sông Mã vừa tan, ánh bình minh đỏ ửng rọi qua bờ rào dâm bụt. Bỗng nhiên, từ phía trụ sở Hợp tác xã Cồn Cát, từng hồi kẻng đồng ngân vang dồn dập, rộn rã đầu ngõ, báo hiệu cuộc họp toàn thể xã viên chuẩn bị công bố một quyết định đặc biệt liên quan đến gia đình họ Cầm.