Chương 2

Người ta thường nói “Trước cửa nhà góa phụ lắm chuyện thị phi”. Câu này quả thực chẳng sai chút nào.

Tròn ba ngày hung tin đưa về, ta dựng một tấm bài vị bằng khúc gỗ xoan đẽo vội, bên trên viết mấy chữ: “Bài vị của Cảnh Triệt”. Không kèn không trống, không thuê thầy cúng bái, cũng chẳng có linh cữu để mà tiễn đưa. Cả tang lễ rút gọn lại trong một bát cơm trắng cùng mấy nén nhang mua trên trấn.

Mẹ chồng khóc đến khàn cả giọng, mắt sưng húp như hai quả mận chín, nằm bẹp trên giường không dậy nổi. Cảnh Hy vừa nhóm bếp vừa sụt sùi, nhìn ta bằng ánh mắt đong đầy u uất và oán hận. Trong mắt hai người họ, sự bình tĩnh của ta chính là tội ác lớn nhất. Nhưng ta không rảnh để tâm đến việc họ có suy nghĩ gì. Ba lượng bạc đổi từ bộ hỷ phục, sau khi mua gạo, bột mì và muối, trong túi ta hiện tại còn đúng hai lượng bạc và mấy đồng lẻ.

Nếu chỉ ngồi ăn không thì chưa đầy hai tháng sẽ sạch bách số tiền này. Đến lúc đó, cả ba mạng goá bụa này chỉ còn nước dắt nhau ra sông Hoài mà gieo mình. Ta là con gái nhà họ Trần, từ trong xương tủy ta có sự kiêu hãnh của một thương nhân, ta có thể chịu nghèo, chịu khổ, nhưng tuyệt đối không chịu chết nhục như vậy.

Sáng ngày thứ tư, khi sương mù còn giăng mờ lối, ta đã thắt chặt vạt áo, đi thẳng sang xóm bên tìm Trương lão hán. Trương lão hán là một thợ cày già trong vùng, vợ mất sớm, nuôi một đứa con trai khờ khạo. Ông lão có một con trâu già nhưng khỏe mạnh, tính tình lại thật thà, kiệm lời, ngày thường đều bị người trong tộc nhà họ Cảnh chèn ép, quỵt tiền công cày thuê.

Thấy ta đứng trước ngõ, Trương lão hán có chút ái ngại, hạ chiếc cuốc xuống rồi hỏi “Nương tử, cô tìm lão có việc gì thế? Chuyện của Cảnh Triệt… ta cũng có nghe qua, đúng là tội nghiệp cho một thanh niên tốt.”

Ta cúi đầu chào ông rồi thẳng thắn vào việc chính: “Trương thúc, ta muốn thuê thúc mang trâu sang cày nốt ba mẫu ruộng hoang phía sau nhà họ Cảnh. Ruộng đó bỏ hoang đã lâu, cỏ dại mọc cao quá đầu gối, gốc rễ bám sâu, với sức của một mình ta thì không cày nổi.”

Trương lão hán sững sờ, đôi mắt mở to nhìn ta: “Cô muốn cày ruộng hoang sao? Cái khoảnh đất ấy toàn đắt cằn cỗi lại nằm sát bìa rừng, chuột bọ rắn nhiều vô kể. Trước đây khi cha Cảnh Triệt còn sống gieo lúa vụ chiêm còn chẳng thu nổi mấy đấu thóc nên mới bỏ hoang đấy. Giờ Cảnh Triệt mất rồi, cô gánh vác thế nào được đây?”

“Gánh không được cũng phải gánh.” Ta móc từ trong dải áo ra ba mươi đồng, đặt vào bàn tay thô ráp, nứt nẻ như vỏ cây già của ông.

“Đây là tiền cọc trước. Ta thuê thúc cày đất lên, bừa cho tơi ra trong vòng ba ngày. Sau khi xong việc, ta sẽ thanh toán nốt ba mươi đồng còn lại. Thúc thấy như vậy có được không?”

Nhìn thấy tiền ngay trước mặt, mắt Trương lão hán sáng lên. Ở cái làng nghèo này, người ta toàn đổi công hoặc khất nợ đến cuối mùa, ít ai đưa tiền mặt sòng phẳng như ta. Ông cụ nắm chặt tiền, gật đầu cái rụp “Được! Nể tình cô sòng phẳng, sáng mai ta dắt trâu qua ngay. Có điều, cỏ hoang nhiều quá, ta cày lật lên xong, cô phải tự dọn rễ cỏ đấy.”

“Việc đó thúc cứ yên tâm.”

Ngày hôm sau, tiếng trâu và tiếng quát “họ… hò” của Trương lão hán vang lên trên mảnh ruộng hoang nhà họ Cảnh. Dân làng đi ngang qua, ai nấy đều dừng bước như xem trò khỉ trong rạp xiếc. Bọn họ khoanh tay trước ngực, bĩu môi cười nhạo “Đúng là đồ điên. Đàn ông thanh niên lực lưỡng còn chẳng ăn thua với ba mẫu ruộng cằn kia, phụ nữ góa chồng tay trói gà không chặt lại bày đặt ra vẻ.”

“Chắc là ra vẻ để lừa thiên hạ đấy mà. Để xem trụ được mấy ngày.”

Ta mặc kệ những lời đàm tiếu ấy. Bản thân quấn một chiếc khăn vải thô lên đầu che nắng, tay cầm một chiếc cào sắt ba răng, chân trần lội xuống bùn đất. Đất ruộng hoang vừa được lưỡi cày lật lên bốc mùi nồng hắc của rễ cỏ thối và bùn đen qua nhiều năm. Rễ cỏ tranh, cỏ gấu đan xen vào nhau dày đặc như một tấm lưới sắt dưới lòng đất.

Ta dùng cào cào lên từng mảng, hai tay rướm máu vì rễ cỏ sắc nhọn đâm vào. Đôi bàn tay của ta vốn dĩ mười tám năm qua chỉ cầm bút lông vẽ tranh, gạt bàn tính sổ sách, nay chỉ sau một ngày đã phồng rộp lên những bọng nước đỏ hồng. Mỗi lần bóp chặt cán cào, những nốt phồng ấy lại vỡ ra, nước vàng lẫn máu chảy ra vô cùng đau rát.

Tối về đến nhà, ta mệt đến mức xương cốt toàn thân rã rời như bị chặt ra từng mảnh. Ta ngồi bên thềm giếng, múc nước lạnh dội lên đôi bàn tay đang sưng tấy.

Cảnh Hy bước ra định múc nước nấu cơm, nhìn thấy đôi bàn tay đầy máu và bùn đất của ta thì sững người lại. Nàng mím môi, trong ánh mắt phức tạp kia có chút sợ hãi, có chút thương hại, nhưng nhiều hơn là sự bướng bỉnh cứng đầu.

“Tẩu… tẩu làm thế để cho ai xem?”

Cảnh Hy lầm bầm, giọng lí nhí.

“Cả làng đang cười vào mặt nhà chúng ta kìa. Họ bảo Đại ca vừa mất, tẩu đã không giữ thể diện cho huynh ấy, cứ lao ra đường phơi mặt cho đám đàn ông nhìn.”

Ta ngước mắt nhìn thẳng vào em chồng mười bốn tuổi, ánh mắt không hề có chút độ ấm “Cảnh Hy, thể diện có ăn được không? Nếu ngày mai ta không phơi mặt ra ruộng, s ẽ lấy cái gì để nhét vào cái miệng của muội cùng miệng của mẹ? Sĩ diện của người nghèo là thứ vô dụng nhất trên đời. Có giỏi thì ngày mai muội ra đồng dọn cỏ thay ta, còn không thì im miệng vào bếp nấu cơm đi.”

Con bé bị ta mắng cho đỏ bừng mặt, vừa khóc vừa giậm chân chạy vào nhà.

Từ trong buồng, tiếng thở dài thườn thượt và tiếng tụng niệm lầm rầm cầu khấn của mẹ chồng vọng ra ngoài. Bà không mắng ta nữa, vì bà biết rõ, bát cơm bốc khói nghi ngút bà ăn một ngày ba bữa đều đổi bằng máu và mồ hôi trên đôi tay đang của đứa con dâu góa bụa này.

Sau khi dọn sạch cỏ hoang trên ba mẫu ruộng, ta không gieo lúa. Đất này quá cằn cỗi, trồng lúa chỉ có nước bù lỗ tiền giống. Ta quyết định trồng lạc và khoai lang. Đây là hai loại cây dễ sống, chịu được đất cát pha thô.

Đồng thời, tận dụng phần rạch nước sâu dẫn từ sông Hoài chảy qua góc ruộng, ta thuê Trương lão hán chặt tre đóng một cái hàng rào thưa quây lại thành một cái chuồng vịt nhỏ. Ta dùng một lượng bạc còn lại ra chợ mua năm mươi con vịt giống nhỏ về thả.

Người nuôi vịt trong vùng đều nói ta liều mạng, vịt con mùa này dễ đổ bệnh chết hàng loạt. Nhưng ta có bí quyết của riêng mình. Năm xưa khi gia đình chưa phá sản, cha ta từng sở hữu vài trang trại lớn ở ngoại ô Kinh thành, ta đã đọc qua không ít sách chọn giống và chăn nuôi của các nông quan triều đình. Ta tự mình lên rừng hái lá tía tô, ngải cứu giã nhỏ trộn vào thức ăn cho vịt để phòng bệnh, tối đến thì thắp một ngọn đèn dầu nhỏ trong chuồng để sưởi ấm cho chúng.

Tháng Sáu, nắng hạ đổ xuống vùng đồng bằng sông Hoài. Ba mẫu lạc của ta đã lên xanh mướt, hoa lạc màu vàng nhỏ li ti trải dài thành một thảm lụa đẹp đẽ. Dưới sự chăm sóc tỉ mẩn của ta, đàn vịt năm mươi con không chết một con nào, con nào con nấy lông mọc trắng muốt, bắt đầu đẻ những quả trứng đầu tiên vỏ xanh dày dặn.

Chính vào lúc gia cảnh nhà họ Cảnh có chút khởi sắc thì rắc rối lại tìm đến cửa.

Hôm đó là một buổi chiều muộn, ta đang đứng dưới ao thì nghe tiếng Cảnh Hy khóc thét lên từ phía chuồng vịt trên bờ. Ta vội vàng cầm chiếc liềm cắt cỏ bám đầy bùn đất, ba bước thành một vỗi vã lao lên bờ ruộng.

Tại cửa chuồng vịt, ba gã đàn ông lực lưỡng, mặt mũi bặm trợn đang đứng nghênh ngang. Kẻ cầm đầu là Lý Cường chuyên gán nợ, bảo kê chợ cá trên trấn, cũng là một kẻ lưu manh khét tiếng có họ hàng xa với Lý chính làng này. Hắn đang xách hai con vịt béo nhất đàn của ta trên tay, miệng cười gian manh.

“Chà, góa phụ nhà họ Cảnh nuôi vịt khéo gớm nhỉ. Nhìn con nào con nấy béo mầm. Cảnh đại tẩu này, trượng phu nhà cô chết một năm nay, khoảnh ao này là thuộc đất chung của làng, cô tự ý quây hàng rào nuôi vịt mà chưa hỏi qua ý kiến của huynh đệ ta là không đúng luật đâu đấy.”

Cảnh Hy đứng nép sau góc chuồng, mặt cắt không còn một giọt máu, khóc lóc rấm rứt không thôi. Ta bước tới, đứng chắn trước mặt Cảnh Hy, lưỡi liềm trong tay ta giơ ngang ngực. Mũi liềm sắc bén lóe lên ánh thép lạnh dưới ánh mặt trời. Sắc mặt ta bình thản đến đáng sợ, không có một chút sợ hãi nào của một người phụ nữ yếu thế “Lý Cường, thả vịt xuống đi.”

Lý Cường nhìn thấy ta, đôi mắt ti hí của hắn đảo qua đảo lại trên khuôn mặt lam lũ nhưng vẫn giữ được nét thanh tú của ta, hắn l**m môi cười gian xảo “Nếu ta không thả thì sao? Cô định dùng cái liềm cắt cỏ kia chém ta à? Một goá phụ mà thôi, không có đàn ông chống lưng thì cứng đầu được với ai? Hôm nay ta cứ bắt vài chục con vịt này về nhắm rượu đấy, cô làm gì được ta? Hay là… cô theo ta về trấn, hầu hạ ta một đêm, xong xuôi rồi gì chuyện gì cũng dễ nói.”

Hai gã tay sai đi sau bật cười hô hố vô cùng bỉ ổi.

Ta không nói một lời thừa thãi. Chỉ lùi lại một bước, xoay người nắm lấy cánh tay Cảnh Hy, gằn giọng nói với nàng “Cảnh Hy, chạy ngay lên đường lớn, hét thật to lên cho ta: Lý Cường cướp tài sản của quân gia, định mưu sát thân quyến của binh sĩ triều đình!”

Lý Cường nghe thấy hai chữ “quân gia” và “binh sĩ triều đình” thì nụ cười trên mặt lập tức cứng đờ lại. Hắn quát lớn “Mụ điên kia, ngươi nói bậy bạ gì đó? Cảnh Triệt chỉ là một gã phu áp tiêu quèn, liên quan gì đến quân gia?”

Ta tiến lên một bước, dí thẳng mũi liềm vào sát ngực áo hắn, giọng nói sắc như dao “Là ngươi mắt mù hay là tai điếc? Thứ mà Tiêu cục Vạn Đạt áp tải năm ngoái là chuyến hàng của Vương phủ đến biên thùy, có sắc lệnh kiểm duyệt của Binh bộ. Cảnh Triệt bỏ mình khi đang bảo vệ quân nhu của triều đình, hồ sơ vụ án còn lưu giữ tại nha môn, có chữ ký định án của Huyện lệnh đại nhân! Tuy chàng chết nhưng danh nghĩa vẫn là dân phu tử trận vì công vụ. Thân quyến của chàng được luật pháp triều đình bảo hộ.”

Ta nhìn thẳng vào mắt gã lưu manh, từng chữ nói ra nặng tựa ngàn cân “Hôm nay ngươi cướp vịt của ta, chính là cướp đồ của cô nhi quả phụ nhà binh. Ngươi bước ra khỏi mảnh ruộng này thử xem, ngày mai ta sẽ lên thẳng cửa nha môn đánh trống kêu oan, đem tờ định án của quan phủ có nét chữ của ta ra đối chất. Để xem cái ghế Lý chính của chú họ ngươi có đỡ nổi cái đầu của ngươi khi mang tội danh mưu sát cô nhi góa phụ quân gia không!”

Khuôn mặt Lý Cường từ đỏ tía chuyển sang xám ngoét như tro tàn. Hắn là kẻ lưu manh chuyên bắt nạt kẻ yếu, nhưng lại sợ nhất là đụng chạm đến quan phủ và luật pháp triều đình, nhất là những tội danh dính dáng đến quân đội, binh lính. Hắn nhìn chằm chằm vào ánh mắt điềm tĩnh không một chút gợn sóng của ta, biết mình đã đụng phải một gốc cây cứng.

“Mẹ kiếp… con mụ góa phụ này ghê gớm thật.”

Lý Cường lầm bầm chửi rủa, tay run lên ném phịch hai con vịt xuống đất. Hắn nhổ một bãi nước miếng rồi vẫy tay nói với hai gã đàn em “Đi! Hôm nay đen đủi, không chấp góa phụ.”

Ba gã lưu manh hậm hực quay người, ba bước dồn một bước đi thật nhanh khỏi bờ ruộng như đang chạy trốn. Lúc này Cảnh Hy mới dám thở phào một hơi, nhào đến ôm lấy chân ta mà khóc nức nở. Ta cúi xuống vuốt tóc con bé, nhẹ nhàng nói “Đừng khóc nữa, đuổi vịt vào chuồng đi.”

Mùa thu năm đó, ba mẫu lạc của ta cho thu hoạch lớn. Từng củ lạc mập mạp, vỏ trắng ngần, phơi khô đầy ắp cả ba chiếc rương lớn trong nhà.

Nếu mang số lạc thô này bán cho các thương lái trên trấn, giá sẽ bị ép xuống rất thấp. Ta tính toán kỹ lưỡng, quyết định làm một việc táo bạo hơn, chính là mở lò ép dầu lạc thủ công ngay tại nhà. Trong vùng này, người dân muốn dùng dầu lạc toàn phải đi bộ mười mấy dặm lên huyện mua với giá đắt đỏ, nếu ta mở lò ép dầu tại chỗ, vừa tiêu thụ được lạc của mình, vừa có thể nhận ép thuê cho dân làng để lấy tiền công.

Ta dùng số tiền bán trứng vịt và một ít bạc tích lũy được, thuê cánh thợ mộc giỏi trong vùng đóng một chiếc máy ép dầu bằng gỗ thông loại lớn theo bản vẽ trong trí nhớ của ta. Đó là một hệ thống khổng lồ, dùng các nêm gỗ lớn để đóng chặt ép dầu ra từ những bao lạc chất lượng tốt.

Quy trình ép dầu khá cầu kỳ và đòi hỏi sự tỉ mỉ tuyệt đối. Lạc sau khi phơi khô sẽ được mẹ chồng và Cảnh Hy chọn lọc bỏ những hạt mốc, sâu mọt, không đều. Sau đó ta cho lên chảo gang lớn rang tới khi mùi thơm bốc lên nức mũi. Lạc rang xong mới xếp vào lòng bệ gỗ thông để ép thành dầu.

“Cạch! Cạch! Cạch!”

Ta tự mình cầm chiếc vồ gỗ nặng mười mấy cân, dùng hết sức bình sinh quật mạnh vào các nêm gỗ để tạo lực ép. Mỗi một nhát vồ nện xuống, thân gỗ thông ại vang lên những tiếng rên rie nặng nề. Mồ hôi ta chảy ra như tắm, thấm đẫm chiếc áo thô sờn, bắp tay và vai ta mỏi nhừ đến mức run rẩy. Nhưng rồi, từ khe hở dưới đáy bệ gỗ, những giọt dầu lạc đầu tiên màu vàng óng ánh như mật ong, đặc sánh và thơm nức bắt đầu chảy ra, nhỏ tí tách vào chiếc chậu sành đặt sẵn bên dưới.

Mùi hương ngọt ngào, béo ngậy của dầu lạc mới ép bay theo gió, lan tỏa khắp xóm nhỏ.

“Ra dầu rồi! Tẩu tẩu, ra dầu rồi kìa!”

Cảnh Hy reo lên, nhảy cẫng lên vì sung sướng, hai mắt sáng lấp lánh nhìn dòng dầu vàng óng.

Mẹ Cảnh sụt sùi ngồi bên bếp lửa nhìn chậu dầu lạc đầy ắp, nhưng lần này là những giọt nước mắt hạnh phúc “Triệt nhi, con dâu giỏi biết bao… Nhà họ Cảnh chúng ta sống rồi, không sợ chết đói nữa rồi…”

Chỉ trong vòng một tháng sau khi lò dầu hoạt động, danh tiếng lò dầu lạc nhà họ Cảnh đã vang xa khắp làng trên ngõ dưới. Người dân nườm nượp gánh lạc đến nhờ ta ép thuê, tiếng vồ gỗ vang lên thâu đêm suốt sáng. Gia cảnh nhà họ Cảnh từ nghèo rớt mồng tơi, nợ nần chồng chất, giờ đây sau một năm đã trở nên khấm khá, trong nhà lúc nào cũng có cơm gạo trắng tinh, hũ gạo luôn đầy ắp, tiền đồng rủng rỉnh trong rương.

Thế nhưng, đúng vào cái ngày tròn một năm ngày mất trên giấy tờ của Cảnh Triệt, khi cuộc sống của chúng ta vừa mới bình yên và sung túc trở lại thì một biến cố kinh hoàng khác lại ập đến.