Chương 18: Rót Mật Giăng Tơ

Chu Thúc Khiêm quỳ rạp dưới thềm đá sân lò, hai tai vẫn còn ong ong trước từng lời đanh thép của cụ Cố. Từng tiếng gậy tre ngà dằn xuống nền đá như gõ thẳng vào tâm can tội lỗi đang giằng xé của gã. Thoát khỏi trận đòn roi gia pháp, lại được cả họ tộc cưu mang trích tiền gánh nợ năm trăm đồng bạc hoa xòe, Khiêm thấy cổ họng nghẹn đắng, sống mũi cay xè. Tấm lòng đại lượng của ông nội như dòng nước mát tưới vào mảnh đất khô cằn ô trọc trong lòng gã bấy lâu.

Khiêm dập đầu xuống thềm gạch, trán chạm vào tàn tro mịn còn vương vãi sau buổi lọc vạc, giọng khản đặc run rẩy — Nội... Ơn trời biển của Nội, cháu xin khắc cốt ghi tâm. Cháu xin vâng mệnh Nội, dù có phải kiệt sức bên buồng ủ, cháu cũng quyết giữ cho kỳ được hơi than ấm, chuộc lại lỗi lầm tày đình này!

Đêm hôm ấy, Khiêm trằn trọc mãi nơi chái tây. Ánh mắt cương trực của Triết lúc điểm chỉ máu và bóng lưng còng của cụ Cố cứ chập chờn trong tâm trí gã. Sang canh tư, khi sương mù bến sông Trà Khúc còn trùm kín nương mía de, Khiêm đã vùng dậy, vốc nước giếng lạnh rửa mặt cho tỉnh táo rồi tất tả xắn ống quần chạy vội ra sân lò.

Khoảng sân lò Cảnh Ký lúc này đã đỏ rực ánh than. Bốn chiếc vạc đồng khổng lồ cọ rửa sạch bong từ hôm trước nay đồng loạt nổi lửa. Tiếng củi mít già cháy lách tách trong lòng bếp, hòa cùng tiếng bước chân rầm rập của đám thợ bạn.

Triết đứng bên vạc cả, hai tay thoăn thoắt quấy chiếc muôi đồng cán dài, mồ hôi ướt đẫm tấm lưng áo nâu sồng. Thấy Khiêm bước vào, Triết khẽ mỉm cười — Chú Ba dậy sớm thế. Mật mía ở ba vạc kia đã lọc xong đợt tro rơm và bọt trứng rồi, giờ chỉ đợi cô đặc cho tới độ già lửa thôi chú.

Nhìn vào vạc mật sôi lục bục, Khiêm thấy nhẹ bẫng cả lòng. Dòng mật vàng óng như mật ong rừng, sủi bọt tròn xoe và tỏa hương thơm ngát khắp gian chái, không còn chút mùi the khét hôm nào. Gã vội ôm từng bó củi mít tiếp vào cửa lò, cẩn thận gạt tàn tro để ngọn lửa l**m đều quanh đáy vạc, rồi cùng thợ bạn ra sức quấy đảo cho dòng mật chín đều.

Đến canh năm, khi ráng đông vừa ửng hồng trên rặng tre ngà, nước mật trong bốn vạc đồng bắt đầu keo lại sánh đặc. Triết nhấc chiếc đũa cả lên, chấm giọt mật nhỏ vào bát nước giếng lạnh. Giọt mật chìm xuống đáy liền đọng tròn vo như hạt ngọc hổ phách, kéo sợi tơ vàng óng ả không đứt đoạn.

— Đạt độ rồi! — Triết reo khẽ, quay sang nhìn Khiêm và đám thợ cả. — Chuẩn bị rót vào lu sành thôi chú Ba!

Cánh cửa buồng ủ chái sau mở ra, luồng không khí ấm áp thoảng mùi rơm mới và vách đất phả ra đón lấy họ. Gian buồng ủ xây bằng vách đất trộn rơm dày dặn, lợp ngói âm dương kín mít không một kẽ hở. Bên trong, hàng trăm chiếc lu sành da lươn bóng loáng xếp thẳng tắp thành từng dãy ngay ngắn. Miệng mỗi chiếc lu đều đã được giăng sẵn mạng chỉ chữ thập đan dày bằng sợi chỉ bông trắng muốt, sạch tinh tươm.

Hai người thợ bạn khiêng chiếc thùng gỗ đựng mật nóng đặt ở lối đi. Triết và Khiêm mỗi người cầm một chiếc gáo dừa cán dài, cẩn trọng múc từng gáo mật nghi ngút khói.

Khiêm cúi mình bên miệng lu sành đầu tiên, hai bàn tay thô ráp giữ chặt cán gáo, nín thở nghiêng nhẹ mép dừa. Dòng mật sánh óng, trong suốt như hổ phách lỏng từ từ rót xuống, lách qua từng mắt lưới của mạng chỉ. Từng giọt mật sóng sánh bám lấy thân sợi chỉ trắng, quấn quýt mềm mại như tơ tằm nhả kén.

Hơi mật phả vào mặt mang theo vị ngọt thanh khiết. Nhìn dòng mật ấm nóng bao bọc lấy những sợi chỉ, Khiêm thấy tim mình thắt lại. Bấy lâu nay, vì mê muội đỏ đen và mặc cảm con thứ lép vế, gã quên mất rằng để có giọt mật trong veo, cha ông họ Chu đã đổ bao mồ hôi nước mắt trên nương mía, bên miệng lò đỏ lửa. Từng giọt mật rót vào lu là tinh hoa chắt chiu của đất trời sông Trà, là danh dự trăm năm của lò Cảnh Ký, vậy mà suýt chút nữa chính tay gã đã chôn vùi tất cả.

Nước mắt lại ứa ra nơi khóe mi Khiêm, mờ cả tầm nhìn. Gã cắn chặt môi dưới, cố ghìm cho hai cánh tay không run rẩy, nhẹ nhàng đưa dòng mật luồn sâu xuống tận đáy lu mà không làm lay động hay đứt gãy sợi chỉ nào.Mặt trời lên cao quá ngọn tre, cả trăm chiếc lu sành trong buồng ủ đã được rót đầy ắp mật già óng ả. Trong lúc thợ bạn chuẩn bị nẹp tre và lá chuối khô đậy miệng lu, Khiêm lặng lẽ lấy vạt áo lau mồ hôi trên trán, rảo bước về phía nhà rường.

Gian giữa từ đường ngập trong khói trầm u tịch. Bàn thờ tổ tiên uy nghiêm với những bài vị sơn son thếp vàng đứng lặng lẽ sau làn hương mỏng. Khiêm bước qua bậu cửa gỗ mít, quỳ sụp xuống chiếu hoa, dập đầu ba lạy sát mặt sàn gạch tàu lạnh buốt — Tiên tổ chứng giám cho đứa con cháu bất hiếu này... — Khiêm khấn thầm trong cổ họng, bờ vai gầy rung lên bần bật. — Cháu mang lòng đố kỵ hẹp hòi, suýt nữa làm hoen ố thanh danh họ Chu. Nay xin tổ tông xá tội, phù hộ cho mẻ đường này kết ngọc vẹn toàn.

Có tiếng bước chân nhẹ nhàng phía sau lưng. Ngoảnh lại, Khiêm thấy Triết đã đứng ở bậu cửa từ lúc nào, trên tay cầm chiếc khăn rằn sạch.

Khiêm đứng dậy, ngượng ngùng cúi mặt tránh ánh mắt của người cháu họ — Triết... Chú vừa tạ tội với tổ tiên. Việc buồng ủ chín ngày chín đêm tới, chú xin nhận trọn phần việc nặng nhọc nhất. Chú sẽ túc trực giữ lò than, tiếp củi canh ấm thâu đêm. Mày còn phải lo liệu sổ sách, bến bãi và quán xuyến thợ thuyền ngoài sân lò, đừng để phí sức.

Triết bước lại gần, trao chiếc khăn rằn cho Khiêm lau mặt, ánh mắt chan chứa tình thân ruột thịt — Chú Ba đừng nghĩ ngợi nhiều nữa. Chuyện cũ đã qua rồi, chú với cháu là ruột thịt một nhà, cùng chung một gánh họ Chu. Chín ngày chín đêm ủ lu là lúc đường thành ngọc, cũng là lúc họ Chu ta đồng lòng nhất. Cháu với chú cùng thay phiên nhau canh giữ, một mình chú thức sao nổi trọn chín ngày.

Nói rồi, Triết cùng Khiêm trở lại buồng ủ lu. Đứng giữa những dãy lu sành đang bốc hơi ấm dịu, Triết cầm bàn tay thô ráp của Khiêm, cẩn thận đặt mu bàn tay gã áp vào mặt vách đất trộn rơm nếp — Chú Ba sờ thử xem. Cố dạy cháu, giữ buồng ủ không được để lửa than quá to kẻo đường cháy khét, cũng tuyệt đối không để gió lạnh lọt vào làm nguội vách. Khi nào áp mu bàn tay vào vách đất mà thấy ấm ran như da thịt đứa trẻ lúc ngủ say, ấy là độ nóng vừa vặn. Còn ngửi mùi khói than củi mít, phải thoang thoảng mùi gỗ nướng êm dịu, không được có mùi khét nồng.

Khiêm chăm chú lắng nghe từng lời chỉ dạy của người cháu trẻ tuổi, trong lòng dâng lên niềm cảm phục chân thành. Bàn tay gã cảm nhận hơi ấm phập phồng từ vách đất truyền sang làn da, ấm áp lạ thường. Mọi khoảng cách ngăn cách bấy lâu giữa chi trưởng và chi thứ, nỗi tự ti mặc cảm đè nặng trong lòng Khiêm dường như tan biến không còn một gợn nhỏ.

Đến chiều tà, công việc niêm phong từng miệng lu bằng vỉ tre đan và lá chuối khô đã hoàn tất. Triết và Khiêm cùng bước ra khỏi buồng ủ, cẩn thận khép hai cánh cửa gỗ dày nặng trịch lại.

Then cài bằng gỗ lim được chèn chặt phát ra tiếng đanh gọn. Khiêm cúi xuống bưng thau bùn non trộn rơm rạ mịn đã nhào nhuyễn từ sáng, cùng Triết tỉ mỉ trét kín từng khe hở quanh mép cửa và khe liếp, rồi chèn thêm những lớp lá chuối khô dày bên ngoài để ngăn tuyệt đối gió lùa.

Khiêm vừa quệt xong vệt bùn non cuối cùng vào then cửa, thở phào một hơi thì bỗng nhiên, một tiếng sấm ầm ì nặng nề từ phía chân trời xa xăm ngoài cửa biển Đại Cổ Lũy dội về.

Gió sông Trà Khúc đột ngột đổi hướng, thốc mạnh từng cơn qua rặng tre ngà làm cành lá va vào nhau rít lên ken két rợn người. Luồng hơi lạnh buốt của đợt gió chướng cuối mùa bất thần ùa tới, tạt rát cả mặt Khiêm, khiến lớp bùn non trên then cửa se lại nhanh chóng. Đợt rét buốt dữ dội tràn về sớm hơn dự tính, đe dọa làm tụt sâu hơi ấm gian buồng ủ ngay trong đêm đầu tiên!