Chương 9: Vòng Vây Phường Đay

Mẩu sợi gai vụn rơi lả tả trên nền đất nện, mùi xơ mục thoảng qua sống mũi Khương Vĩnh Lạc buốt nhức. Trước mắt cậu, cọng cói xốp vừa luồn qua go dệt đã giập nát tơi bời, phơi ra phần ruột vụn rã như trấu mục. Khương Đại Thành ngồi chết lặng trên chiếc ghế mộc tựa lưng vừa đóng, hai bàn tay thô ráp buông thõng bên sườn, đôi mắt trũng sâu nhìn trân trân vào mớ tao sợi đứt đoạn.

— Gai mục quá rồi, chẳng chịu nổi lực dập của khổ gỗ nghiến đâu cha. — Lạc khẽ cất tiếng, đôi bàn tay nhỏ nhắn gom từng sợi gai vương vãi trên mặt gỗ.

Đại Thành giật mình, bờ vai rộng khẽ run lên trong cơn gió lạnh luồn qua kẽ liếp nứa. Anh cúi xuống nhìn con, giọng trầm đục mang theo nỗi xót xa — Mấy cuộn gai này cha bện từ năm kia để đan lưới mắt thưa, vứt xó bếp lâu ngày ẩm mốc nên đã mủn hết cả. Lạc nhi... nếu không có sợi dọc thật dai thì cỗ khung cửi này coi như bỏ xó.

Nói rồi, anh chống cây nạng mộc gượng đứng dậy, tập tễnh bước về góc buồng. Từ dưới đáy chiếc hòm gỗ cũ kỹ, Đại Thành lôi ra một bọc vải nâu đã bạc phếch. Khi mở từng nếp gấp cẩn thận, bên trong lộ ra những đồng tiền kẽm xỉn màu được xâu bằng sợi lạt mỏng.

— Đây là chỗ tiền kẽm cha dành dụm từ dạo trước, tính để mua thêm thuốc bổ phổi cho bà nội con. — Đại Thành nhìn xâu tiền, ánh mắt chan chứa vẻ dằn vặt nhưng cũng đầy quyết tâm. — Sáng mai cha con mình lên chợ huyện một chuyến. Phường đay trên ấy thế nào cũng có sợi gai nõn, sợi đay săn của thợ bện miệt rừng chuyển về. Mua được mươi con sợi tốt, khung cửi mới mong chạy được.

Sáng sớm hôm sau, trời chưa tỏ mặt người, hơi gió bấc từ mặt sông Trà thổi thốc vào từng đợt lạnh thấu xương tủy. Cụ Trần thị dậy từ canh năm, lần mò nướng cho hai cha con một củ khoai dong vùi tro ấm. Cụ run run xoa đầu Lạc, dặn với theo — Đi đường nhớ nép vào bờ bụi cho khuất gió nghe con. Lạc nhi còn nhỏ, chớ để cái rét ngấm vào ngực.

Lạc dạ một tiếng rành rọt, nắm chặt lấy bàn tay thô ráp đầy vết chai của cha. Con đường mòn đất thịt dẫn từ xóm Cồn Bãi lên chợ huyện phủ đầy sương muối trắng nhờ. Đại Thành một tay giữ chặt cây nạng mộc nện từng nhịp đều đặn trên mặt đất đông cứng, một tay dắt con. Dù bước đi khập khiễng nhọc nhằn, anh vẫn cố nghiêng người sang một bên để che bớt những ngọn gió cắt da cắt thịt đang tạt thẳng vào đứa con trai sáu tuổi.

Chợ huyện nằm bên bến sông thượng lưu, cảnh buôn bán ngày giáp Tết đã bắt đầu nhộn nhịp. Khói từ các quán cháo hoa, mùi bánh đúc nóng bốc lên nghi ngút giữa trời đông xám xịt. Tuy nhiên, người đi chợ phần đông đều co ro trong manh áo tơi rách rưới, mặt mũi ai nấy tím tái vì cái rét hại. Bông vải nhập từ trấn trên về bị hiệu buôn của Bá Hộ Đặng ghìm giá, một tấm chăn bông độn xác trấu cũng hét giá đến nửa lạng bạc, người nghèo chỉ biết đứng nhìn mà nuốt nước mắt cay đắng.

Đại Thành dắt Lạc len lỏi qua dòng người, rẽ vào dãy hàng của phường đay nằm nép dưới bóng cây đa cổ thụ. Nơi đây bày la liệt những sọt sợi gai bện sẵn, những cuộn dây đay vàng óng xếp thành từng chồng cao ngất.

Đại Thành khúm núm bước đến sạp hàng đầu tiên của một người đàn ông trạc tứ tuần, gỡ bọc vải nâu lấy ra mấy xâu tiền kẽm — Thưa bác, tôi muốn mua vài con sợi gai nõn hoặc sợi đay se đôi, loại dẻo dai để làm sợi dọc mắc cửi. Bác làm ơn lựa giúp tôi loại chắc tay một chút.

Người chủ sạp liếc nhìn chiếc chân cụt của Đại Thành, rồi nhìn xuống xâu tiền kẽm ít ỏi, toan thò tay bốc cuộn sợi gai trên phản thì bỗng khựng lại. Ánh mắt ông ta quét qua bờ vai Đại Thành, nhìn về phía góc đình chợ phía sau. Sắc mặt ông ta bỗng chốc biến đổi, vội rụt tay về, lạnh lùng xua xua — Hết rồi! Toàn bộ đay gai ở sạp này người ta đã đặt tiền ôm trọn từ hôm qua. Đi chỗ khác đi!

Đại Thành ngơ ngác, chỉ tay vào mấy bó sợi đay vàng óng dựng ngay mép sạp — Kìa bác, tôi thấy mấy bó sợi đay kia vẫn còn nguyên vẹn... Tôi mua không nhiều, chỉ xin bác nhượng lại đôi ba con sợi thôi mà.

— Đã bảo hết là hết! Chân cẳng thế kia không ở nhà mà nằm, lên đây lằng nhằng rách việc! — Gã chủ sạp gắt gỏng, vơ lấy chiếc chổi đót phủi bụi đuổi khéo.

Bị xua đuổi phũ phàng, Đại Thành gượng cười nén nhịn, dắt Lạc bước sang sạp thứ hai, rồi sạp thứ ba. Nhưng kỳ lạ thay, hễ Đại Thành vừa mở miệng hỏi mua sợi gai, các chủ sạp đều liếc mắt nhìn nhau rồi đồng loạt lắc đầu quầy quậy — Không có!

— Đay gai năm nay mất mùa, trấn trên không chuyển về nữa!

— Đi mau cho người ta mở hàng, đừng ám quẻ ở đây!Vĩnh Lạc đứng bên chân cha, đôi mắt to đen láy bình tĩnh quan sát từng cử chỉ khác thường của những người bán hàng. Rõ ràng hàng hóa vẫn nằm đầy ắp trong các sọt tre, thậm chí có người vừa bán cho một thợ lưới một cuộn đay dài cả chục sải. Tại sao vừa thấy cha con cậu đến gần, ai nấy đều trở mặt cự tuyệt như xua đuổi tà ma?

Khẽ nghiêng đầu nhìn theo hướng mắt lấm lét của bà chủ sạp thứ tư, ánh mắt Lạc đột nhiên bắt gặp một bóng người quen thuộc đang đứng lấp ló sau bức tường gạch của đình chợ.

Đó là Đặng Phúc — gã quản gia mặt dơi tai chuột của nhà Bá Hộ Đặng. Gã khoác chiếc áo vải chẽn nẹp da ấm áp, tay cầm chiếc quạt giấy khép chặt, khóe môi nhếch lên nụ cười hiểm độc. Cứ mỗi khi cha con Đại Thành bước đến một sạp hàng nào, gã lại kín đáo bước chếch sang một bên, quắc mắt đưa ngón tay làm dấu chặt ngang hướng về phía người bán, thỉnh thoảng còn hé lộ thỏi bạc nhỏ sáng loáng nơi tay áo.

Lạc lập tức hiểu ra tất cả.

Lồng ngực cậu dâng lên một ngọn lửa căm phẫn. Bá Hộ Đặng quả nhiên nham hiểm đến cùng cực! Lão không chỉ đem tờ văn khế ép nợ năm lạng bạc trước ngày hăm ba tháng Chạp, mà còn sai tay chân theo dõi từng bước đi của gia đình họ Khương. Lão thừa biết Đại Thành là thợ mộc khéo tay, sợ cha con cậu tìm ra cách xoay xở mưu sinh để giữ đất, nên đã vung tiền phong tỏa toàn bộ phường đay trên chợ huyện. Lão muốn chặt đứt mọi con đường sống, bức bách gia đình cậu phải quỳ gối dâng ba sào bãi bồi hương hỏa cho lão!

— Cha... đừng hỏi nữa. — Lạc khẽ giật giật vạt áo thô của Đại Thành, giọng thì thầm vừa đủ hai người nghe. — Người của Bá Hộ Đặng đang đứng sau đình chợ. Bọn họ cấu kết với nhau rồi, có hỏi nữa người ta cũng chẳng bán cho mình đâu.

Đại Thành giật mình quay đầu lại, vừa vặn bắt gặp ánh mắt giễu cợt của Đặng Phúc trước khi gã lỉnh vào ngõ tối.

Khương Đại Thành sững sờ. Đôi bàn tay chai sạn của anh siết chặt lấy xâu tiền kẽm trong bọc vải nâu, các khớp ngón tay trắng bệch ra vì nghẹn uất. Lồng ngực người thợ mộc phập phồng dữ dội dưới lớp áo vá phong phanh. Anh muốn thét lên, muốn vung cây nạng mộc lao tới chất vấn lũ người tàn độc ấy, nhưng nhìn lại thân thể tật nguyền và đứa con thơ dại đang đứng nép bên cạnh, anh chỉ đành nuốt ngược nỗi đắng cay vào trong lòng.

— Bọn chúng... bọn chúng muốn dồn nhà mình vào chỗ chết mà! — Đại Thành nghẹn ngào thốt lên, khóe mắt đỏ hoe.

Anh run run cất xâu tiền kẽm vào sâu trong ngực áo, rồi cúi xuống toan bế xốc Lạc lên cánh tay còn lại. Nhưng Lạc khẽ lắc đầu, nép sát vào người cha — Con tự đi được, cha đỡ mỏi. Cha con mình về thôi cha.

Hai cha con lủi thủi rời khỏi chợ huyện với hai bàn tay trắng. Gió bấc giữa trưa càng lúc càng rít mạnh, quất từng đợt buốt nhức vào da thịt. Bầu trời xám xịt trĩu nặng như muốn sụp xuống mặt đất. Tiếng thanh nạng gõ lộc cộc trên nền đường đá dăm ven sông nghe sao mà cô độc, xót xa.

Đại Thành vừa đi vừa thở dài sườn sượt. Cỗ khung cửi tre già đóng bằng bao tâm huyết, hai go nhịp nhàng đòn bẩy tưởng chừng đã mở ra lối thoát, nay lại đứng trước ngõ cụt tăm tối vì không có lấy một sợi đay làm ruột dệt. Chỉ còn mười sáu ngày nữa là tới hạn nợ hăm ba tháng Chạp. Lấy gì để trả năm lạng bạc? Lấy gì giữ lại mảnh đất mồ hôi nước mắt của tổ tiên?

— Lạc nhi à... hay là số phận nhà mình đã định sẵn phải chịu cảnh đọa đày? — Đại Thành thốt lên, giọng lạc đi giữa tiếng gió gầm rú.

Về đến đầu xóm Cồn Bãi, hai cha con dừng lại bên mép sông Trà để nghỉ chân. Dòng nước sông mùa đông đục ngầu cuộn sóng phù sa đỏ quạch, va vào bờ đất phát ra những tiếng bì bõm lạnh lẽo.

Lạc đứng bên mép nước, đôi bàn tay nhỏ bé buốt cóng đút sâu vào túi áo chẽn. Cậu không hề tuyệt vọng. Ký ức sâu sắc về đặc tính của các loài xơ sợi tự nhiên đang cuộn trào trong tâm trí Lạc, thôi thúc cậu tìm kiếm một con đường khác để thoát khỏi vòng vây của phường đay.

Đột nhiên, một luồng gió bấc cực mạnh từ lòng sông thốc ngược lên bờ bãi.

Lạc quay đầu nhìn theo hướng gió.

Ánh mắt Lạc bỗng dừng lại ở rặng chuối hột hoang dã bạt ngàn mọc xanh um nơi bãi bồi.

Dưới làn gió buốt lạnh cắt da cắt thịt, nơi những loài cây cỏ khác đều đã khô héo trơ trụi, rặng chuối hột hoang dã trên ba sào đất hương hỏa vẫn vươn mình kiên cường. Tàu lá chuối tuy rách tươm vì gió bấc, nhưng những thân chuối to tròn mọc san sát nhau, tầng tầng lớp lớp bẹ chuối già đã khô xác ngả màu nâu sẫm trên thân cây vẫn dẻo dai bám chặt, mặc cho ngọn gió gầm thét không thể nào bẻ gãy.

Một tia sáng rực rỡ bỗng bừng lên trong đôi mắt đen láy của đứa trẻ sáu tuổi.