Chương 22: Ống Tre Chia Tết

Sương sớm ngày hai mươi chín tháng Chạp còn bảng lảng giăng mắc trên mặt sông Trà. Gió bấc vẫn hun hút thổi qua bãi bồi, nhưng cái rét buốt thấu xương như những ngày đầu đông đã bị hơi thở rộn ràng của xóm Cồn Bãi xua tan tự lúc nào.

Từ tờ mờ sáng, Vĩnh Lạc đã theo cha bước ra con đường đất mới quang đãng. Khương Đại Thành chống chiếc nạng gỗ nghiến từng nhịp vững chãi, bên cạnh là chú Ba Vạng vác cuốc cùng hàng chục trai tráng trong xóm rảo bước về phía dải bãi bồi công điền hoang hóa vừa được quan Tri huyện chuẩn y cấp trát hôm qua. Khắp triền sông, không khí lao động hừng hực như ngày hội đầu xuân. Thực thi đúng quy ước của phường dệt, dân làng chia nhau từng tốp rành rọt: người khỏe tay cuốc đất đắp những con trạch bờ bao vững chắc để ngăn nước mặn mùa triều, giữ dòng nước ngọt nuôi dưỡng những vạt đầm cói non mơn mởn; người cẩn trọng đào rãnh, giâm dặm từng mầm chuối hột mập mạp bứng từ mé đồi về.

Nhìn những chồi non xanh mướt vươn lên giữa lớp bùn phù sa màu mỡ, Vĩnh Lạc khẽ mỉm cười. Cội rễ của nghề dệt đã bắt đầu bén sâu vào lòng đất bãi, chuẩn bị sẵn nguồn nguyên liệu dồi dào để qua giêng xưởng cửi rộn rã tiếng thoi đưa.

Tiếng cười nói râm ran theo bước chân mọi người trở về xưởng dệt trên ba sào đất hương hỏa khi mặt trời vừa ló rạng qua rặng tre. Giữa gian lán rộng rãi, chú Ba Vạng cùng Đại Thành đặt chiếc nong tre lớn xuống nền đất. Dưới sự chứng kiến của cụ Trần thị và thím Bảy Xoan, chú Ba Vạng cẩn thận nhấc chiếc ống tre đựng tiền quỹ chung tích lũy bấy lâu, dốc ngược miệng ống.

Những đồng tiền kẽm tròn xoe tuôn ra rào rào, kêu lách cách vui tai trên mặt nong. Đó là số tiền dành dụm từ hai đồng kẽm trích lại sau mỗi tấm đệm bán được suốt những ngày dệt đệm cứu rét vừa qua. Đại Thành ngồi xuống mép chõng tre, đôi bàn tay thợ mộc chai sạn tỉ mẩn xếp ngay ngắn từng xâu tiền rồi ngẩng lên nhìn khắp lượt bà con — Thưa mẹ, thưa bà con cô bác! Trừ đi tiền vốn mua dây gai, phèn chua và dầu lạc dự trữ cho vụ giêng, số tiền quỹ này hôm nay ta trích ra chia Tết cho cả xóm. Phường nghề ta sống được là nhờ có xóm làng đùm bọc, nên trước hết phải lo cho những nhà neo đơn, các cụ già yếu và trẻ côi cút có đủ manh áo ấm, mâm cơm tươm tất dâng cúng tổ tiên.

Mọi người rưng rưng đồng lòng tán thành. Đại Thành cùng thím Bảy Xoan thoăn thoắt đếm từng xâu tiền kẽm trao tận tay đại diện từng gia đình để kịp phiên chợ sớm mua gạo nếp cái hoa vàng, lá dong xanh mướt, đỗ xanh mẩy hạt cùng những tảng thịt lợn tươi ngon về đón xuân.

Cầm phần tiền quỹ được chia trên tay, chú Ba Vạng nghẹn ngào bước tới, nắm chặt lấy bờ vai rắn rỏi của Đại Thành — Anh Thành ơi... Nếu không có tấm lòng của anh với cháu Lạc, không có chiếc khung cửi tre này thì mùa đông năm nay xóm bãi chẳng biết đã có bao nhiêu người chết cóng vì rét buốt, bị cường hào chèn ép. Thằng Vạng này xin thay mặt anh em thợ chài, trọn đời nguyện theo thợ cả Khương, cùng chung lưng đấu cật giữ vững nghề dệt Cồn Bãi!

Thím Bảy Xoan bên cạnh cũng sụt sùi lau nước mắt, giọng chân tình run rẩy:— Bác Thành xứng đáng là người thợ cả, là phường trưởng của xóm ta! Ơn này bà con ghi tạc vào dạ, ra giêng chúng em cứ theo lời bác mà dệt thêm nhiều đệm tốt!

Khương Đại Thành xúc động đến đỏ hoe khóe mắt. Anh chống nạng đứng thẳng người, bờ vai từng co ro mặc cảm vì chiếc chân cụt nay vươn cao kiêu hãnh. Bằng chính khối óc, bàn tay lao động lương thiện và sự dẫn dắt của con trai, anh đã rũ sạch hoàn toàn nỗi tự ti tàn phế năm xưa, đàng hoàng nhận lãnh sự kính trọng, tin cậy tuyệt đối của toàn thể dân làng.

Trưa hôm ấy, trở về gian nhà tranh ba gian ấm cúng, Vĩnh Lạc cùng cha bắt tay vào quét dọn nhà cửa. Trong góc chái bếp tối tăm, Đại Thành với tay lấy xuống chiếc áo tơi lá cọ rách tươm xơ xác – kỷ vật duy nhất từng che mưa chở gió cho hai cha con suốt những năm tháng bần hàn. Nhìn những mảnh lá cọ tưa chỉ còn trơ cuống, Lạc nhớ lại đêm đông giá buốt đầu tiên khi mình vừa tỉnh dậy, cha đã nhường chiếc áo rách này đắp lên người con trai để chịu rét một mình.

Hai cha con mang chiếc áo tơi ra bến sông, cẩn thận giũ sạch lớp bùn đất bám lâu ngày, phơi cho ráo sương rồi trân trọng treo lên gác bếp. Treo nó ở nơi sạch sẽ không phải để trốn tránh quá khứ, mà để muôn đời con cháu sau này luôn khắc ghi những ngày gian lao đã tôi luyện nên ý chí gia đình họ Khương.

Bên chiếc giường trải tấm đệm cói xốp dày dặn, cụ Trần thị ngồi tựa lưng vào vách nứa, đôi mắt đục lòa ánh lên nét thanh thản lạ kỳ. Cụ vươn đôi bàn tay nhăn nheo, lần tìm rồi ôm trọn lấy những ngón tay nhỏ nhắn của Vĩnh Lạc vào lòng bàn tay ấm áp của mình. Giọt nước mắt mừng vui lăn dài trên gò má đồi mồi — Lạc nhi ngoan của bà... Nhờ phúc tổ tiên, nhờ tấm lòng hiếu thảo của cháu và cha cháu mà thân già này mới dứt hẳn được cơn hen suyễn rút ruột rút gan. Mùa đông này, trong nhà ấm sực, lòng bà cũng ấm như có nắng xuân rọi vào.

Vĩnh Lạc nép đầu vào lòng bà nội, cảm nhận rõ nhịp thở êm đềm, khỏe khoắn của cụ. Cơn bạo bệnh từng đe dọa sinh mạng người bà kính yêu đã hoàn toàn lùi xa, nhường chỗ cho niềm an lạc của tuổi già sum vầy.

Chiều muộn ngày hai mươi chín tháng Chạp, xóm Cồn Bãi bừng lên không khí nhộn nhịp chưa từng thấy. Khắp ngõ xóm rộn rã tiếng chày giã giò lách cách, tiếng cười đùa râm ran của con trẻ xúng xính manh áo mới. Ven bến sông Trà, các bà, các chị tụ hội rửa từng cuống lá dong xanh mướt, nước sông cuộn trôi mát lành lấp lánh ráng chiều.

Trong chái bếp đỏ lửa nhà họ Khương, thím Bảy Xoan mang sang rổ đỗ xanh đãi sạch vỏ vàng óng, cùng Lạc và Đại Thành vo những thúng nếp cái hoa vàng hạt tròn mây mẩy. Từng tảng thịt lợn ba chỉ ướp tiêu thơm lừng đã xếp ngay ngắn trên sàng tre, sẵn sàng cho buổi sớm mai nhóm bếp gói những chiếc bánh chưng vuông vức.

Màn đêm ngày hai mươi chín tháng Chạp dần buông xuống, phủ lên xóm bãi một làn sương mỏng ngan ngát hương nếp mới và mùi lá dong thơm thảo. Đứng bên ngạch cửa nhìn cha đang háo hức khuân từng bó củi gộc khô cong xếp gọn gàng cạnh sân để chuẩn bị cho đêm trừ tịch, Vĩnh Lạc hít một hơi thật sâu. Cậu biết rằng, những cơ cực túng thiếu đã vĩnh viễn ở lại sau lưng, và cái Tết no ấm nhất cuộc đời họ Khương sắp sửa bắt đầu.