Chương 20: Khói Trầm Ngát Gia Phong

Nắng sớm đầu xuân rọi qua khung cửa chữ thọ nơi gian từ đường, nhuộm vàng những làn khói trầm hương đang lững lờ uốn lượn trước hương án tổ nghề. Gió bấc căm căm của tiết cuối đông đã nhường chỗ cho ngọn gió nam lành thổi về từ cửa biển, mang theo hơi ấm nồng đượm của đất trời buổi đầu xuân.

Cụ Khổng Tố Tâm ngồi ngay ngắn trên chiếc ghế bành bằng gỗ gụ chạm hoa sen, hai tay lần chuỗi hạt trầm đã bóng màu năm tháng. Chiếc áo dài lụa the thẫm màu cài khuy ngọc bích phẳng phiu ôm lấy dáng người hơi còng nhưng đĩnh đạc của bậc gia chủ tám mươi sáu tuổi. Đôi mắt sau tròng kính gọng đồi mồi mỏng dõi nhìn hai người con trai đang đứng hầu bên bàn thờ tổ tiên.

Hữu Trực mặc áo the khăn xếp chỉnh tề, gương mặt chữ điền ánh lên nét phúc hậu, bàn tay dạn dày dấu tích bễ lò chắp trước ngực. Đứng bên cạnh anh, Hữu Quý cũng chắp tay cúi đầu cung kính. Dù đôi bàn tay gầy gò vẫn còn chằng chịt những vết phồng rộp và vệt da non đỏ ửng sau đêm dài thức trắng cùng anh quạt bễ nung chì, nhưng trên gương mặt người con thứ không còn nét bồn chồn, hoang mang hay toan tính của thuở nào. Nơi vách gian thờ, chiếc áo yếm lụa điều thêu chữ Phúc bằng sợi chỉ vàng mười năm mươi năm trước được lồng khung kính tôn trí trang trọng cạnh bài vị tiên tổ, như một lời nhắc nhở thiêng liêng về cội nguồn và lòng hiếu đễ.

Cụ Tâm khẽ gật đầu, cất giọng trầm ấm mà đanh thép — Thằng Trực, thằng Quý. Đêm qua hai đứa cùng nhau thức bên nồi nung, chia nhau từng muôi xỉ chì, nhường nhau từng hớp cháo nóng, mắt già này đều trông thấy cả. Lửa lò đêm đông tuy bỏng rát, nhưng đã thiêu sạch bợn nhơ. Cơ nghiệp ba đời họ Khổng dựng lên từ đôi bàn tay trắng, trải qua bao phen chao đảo nơi thương trường đất Cảng, cốt nhất vẫn là giữ cho nếp nhà không nghiêng ngả.

Hữu Quý bước lên một bước, quỳ sụp xuống chiếu hoa, giọng nghẹn ngào — Lạy mẹ, ơn sâu của mẹ và tấm lòng bao dung của anh cả, con xin khắc cốt ghi tâm. Món tiền riêng bấy lâu anh cả âm thầm bù lỗ cho con, con xin dùng cả phần đời còn lại làm lụng nơi cửa tiệm để hoàn trả vào quỹ tộc. Từ nay về sau, con chỉ xin làm người thợ phụ bễ, dốc sức phụng dưỡng mẹ già, phò tá anh cả, tuyệt đối không dám tơ hào mảy may tà niệm.

Hữu Trực vội bước tới, đỡ lấy khuỷu tay em trai kéo đứng dậy, ôn tồn thưa — Bẩm mẹ, chú Quý đã biết nẻo quay về, ấy là phúc lớn của gia môn. Chuyện tiền nong bù lỗ năm xưa, con đã xin mẹ cho sung vào phần chia của con bé Dung và phần hương hỏa cho các cháu sau này, xem như trút bỏ mọi gánh nặng nợ nần cho chú ấy. Chú Quý có tài giao thương, thấu hiểu lề lối buôn bán tân thời, nay cái tâm đã sáng như vàng mười, con xin mẹ cứ để chú coi sóc quầy giao dịch tiền tiệm, còn con xin trọn đời chuyên tâm cai quản xưởng đúc và kho hàng phía sau. Hai anh em kề vai gánh vác, trước sau một lòng.

Cụ Khổng Tố Tâm mỉm cười, ánh mắt chan chứa niềm xúc động khôn tả. Cụ gõ nhẹ chuỗi hạt trầm lên mặt kỷ trà — Anh em thuận hòa, ấy là vàng mười quý nhất trên đời. Mẹ ưng thuận điều đó. Hai đứa hãy nhớ lấy lời thề trước hương án hôm nay.

Nói đoạn, cụ Tâm quay sang phía bậc thềm, nơi Khổng Thùy Dung đang đoan trang đứng chờ trong tà áo ngũ thân lụa Hà Đông màu mỡ gà.

— Con bé Dung, vào đây với bà.

Thùy Dung khẽ dạ một tiếng trong trẻo rồi khoan thai bước vào từ đường, hai tay cung kính nâng chiếc tráp gỗ mun cẩn ốc xà cừ. Bên trong tráp, chiếc Hòm Kính Thấu Quang bằng gỗ mun đen nhánh, với bộ thấu kính thạch anh mài tròn dẹt và then đồng sáng bóng, nằm yên bình trên lớp gấm điều sau khi lập công lớn vạch trần mưu gian của ngoại bang. Đặt bên cạnh hòm kính là cuốn sổ tay đóng gáy chỉ điều ghi chép tường tận từng góc phản xạ, khoảng cách tiêu cự và phương thức hội tụ quang nhiệt qua vết khía kim loại.Cụ Tâm đón lấy cuốn sổ tay gia truyền, cẩn trọng đặt vào đôi bàn tay nhỏ nhắn nhưng tháo vát của cháu gái — Dung này, tổ phụ con mài kính chế hòm, truyền lại cho bà ba mươi năm gìn giữ. Nay con đã thông tỏ nguyên lý tụ quang, hiểu rõ thấu kính chỉ hội tụ nhiệt lượng khi lòng người không dao động. Bà trao lại chiếc hòm kính và cuốn bí kỹ này cho con, chính thức lập con làm truyền nhân đời thứ ba nắm giữ thuật kiểm định của họ Khổng.

Thùy Dung quỳ gối, nâng cuốn sổ lên ngang trán, rành rọt thưa — Cháu xin vâng lời bà dạy. Cháu nguyện đem hết tâm sức gìn giữ bí thuật của tổ tiên, quyết không để một hoa chì tạp chất nào làm hoen ố thanh danh Khổng Phát.

Cụ Tâm đưa tay vuốt nhẹ mái tóc mượt mà của cháu gái, ánh mắt nhìn bao quát cả ba người con cháu ruột thịt — Các con phải nhớ, vàng độn chì thì hoen ố, lòng người vẩn đục thì gia đạo suy vi. Chiếc Hòm Kính Thấu Quang này dẫu tinh xảo đến đâu cũng chỉ là vật bằng gỗ mun và đá thạch anh do bàn tay người thợ tiện gọt. Báu vật thật sự của nhà ta không nằm ở buồng tối hay gương soi, mà chính là ngọn đèn gia phong truyền đời, là lòng dạ chân thật, lấy liêm chính làm gốc rễ, lấy tình thân làm rường cột. Chỉ cần giữ trọn nếp nhà ấy, dẫu sóng to gió lớn nơi thương trường cũng chẳng thể lay chuyển.

— Chúng con xin ghi lòng tạc dạ lời mẹ dạy! — Hữu Trực và Hữu Quý đồng thanh đáp, tiếng vang trầm ấm hòa vào không gian trang nghiêm của gian thờ.

Đúng lúc ấy, gia nhân từ tiền tiệm hớt hải chạy vào thưa — Bẩm cụ lớn, bẩm hai ông, giờ tốt đã điểm, bà con nghèo khó quanh bến Sáu Kho và phố Cầu Đất đã tề tựu đông đủ ngoài ngõ. Gạo trắng, bạc nén và thuốc men phát chẩn đầu xuân đã chuẩn bị xong xuôi cả rồi ạ!

Cụ Tâm chống gậy đứng dậy, khẽ mỉm cười — Tốt lắm. Mở rộng cửa đại môn ra! Mừng thọ già này, mừng họ Khổng tai qua nạn khỏi, ắt phải chia lộc cùng thiên hạ.

Cánh cửa gỗ lim nặng trịch của tiệm Khổng Phát từ từ mở toang ra hai phía. Ánh nắng xuân ấm áp rực rỡ ùa vào ngập tràn đại sảnh, xua tan đi chút hơi lạnh sót lại của mùa đông. Ngoài phố Cầu Đất, cờ hoa đón tết bay phấp phới, tiếng cười nói reo mừng của bà con xóm thợ lao động vang lên rộn rã khi từng đấu gạo trắng, từng đồng tiền kẽm và phong bao bạc nén được hai người con trai họ Khổng tận tay trao tặng.

Dưới giếng trời rực rỡ ánh quang minh, chiếc Hòm Kính Thấu Quang được an vị trang trọng trên bệ đá cẩm thạch giữa gian tiền tiệm, uy nghiêm như một vị quan công minh canh giữ nếp nhà.

Từ phía xưởng đúc sau hậu viện, nhịp búa gõ đe sắt lại bắt đầu vang lên lách cách, nhịp nhàng và rắn rỏi hòa cùng tiếng quạt lò phì phò ấm sực. Cụ Khổng Tố Tâm đứng bên hiên ngắm nhìn cảnh tượng thái hòa, lòng thanh thản lạ thường. Cụ biết rằng, từ nay về sau, ngọn lửa gia phong của dòng họ Khổng sẽ đời đời rực sáng, vững bền và thuần khiết tựa vàng mười thử lửa.