Chương 17: Khảo Nghiệm Y Bát

Bà Mẫn gấp phong bì của Hội đồng khoa học quốc gia lại, đặt nhẹ lên mặt bàn trà. Ngoài kia, phố Lãn Ông đã lên đèn từ lúc nào, tiếng xe máy thưa dần như tiếng thở của một ngày sắp tắt. Bà nhìn Linh Đan đang xếp lại tập tài liệu, nhìn Gia Bách thu dọn máy tính bảng vào cặp, nhìn ánh mắt hai người trẻ trao nhau — không phải ánh nhìn của tình ý xốn xang, mà là sự đồng thuận điềm tĩnh của hai người hiểu nhau tới từng con số phần trăm hoạt chất.

Bà rời tay khỏi chiếc phong bì, gõ nhẹ hai ngón tay lên mặt gỗ "Gia Bách, ngày mai cậu thu xếp được không? Tôi muốn mời cụ Thức và mấy vị lương y phố cổ ghé qua Trang Nhân Đường."

Gia Bách ngẩng đầu, thoáng dừng. "Thưa bà, cháu sẽ sắp xếp buổi sáng để trống."

Bà Mẫn gật đầu, không giải thích thêm. Linh Đan im lặng nhìn bà, trong ánh mắt cô hiện lên một tia hiểu ý pha chút lo lắng chưa dứt hẳn.

Sáng hôm sau, gian nhà chính Trang Nhân Đường ngập tràn hương thảo mộc thanh khiết hơn mọi ngày thường. Bà Mẫn bảo người làm dọn sạch chiếc phản gỗ cũ giữa nhà, bày lên đó năm mươi túi vải trắng nhỏ, mỗi túi buộc kín bằng sợi dây gai, không nhãn hiệu, không ký hiệu. Cụ Trưởng tộc Trang Văn Thức, tám mươi ba tuổi, ngồi trên ghế tựa gỗ mun ở đầu phản, chòm râu bạc rủ thẳng xuống ngực. Bên phải cụ là ông Hoàng Minh Cẩn, lương y bốn đời nhà phố Hàng Đường, và bà Nguyễn Thị Ngọc Lan, nguyên trưởng khoa Đông y bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương đã về hưu. Gia Bách đứng kín đáo ở bậu cửa phía sau, ghi chép.

Bà Mẫn bước ra giữa gian nhà, giọng khoan thai "Thưa cụ Thức và các vị, hôm nay tôi xin phép mời các bậc cao niên làm chứng cho một buổi khảo nghiệm theo gia quy họ Trang. Trước ngày con cháu ra hội đồng quốc gia, tôi muốn tự mình kiểm chứng xem y bát tổ tông có truyền đúng tay hay chưa."

Cụ Thức gật đầu, nâng chén trà lên nhấp một ngụm. "Lệ cũ của nhà Trang, bốn đời nay đều giữ như vậy. Thím cứ tiến hành."

Bà Mẫn bước đến chỗ Linh Đan, tự tay buộc dải vải mỏng che kín mắt cô cháu gái. Linh Đan đứng thẳng, hai tay buông xuôi theo thân, hơi thở đều đặn.

Bà Mẫn lần lượt đưa từng túi vải cho Linh Đan.

Túi thứ nhất — Linh Đan đưa lên mũi, ngón cái nhẹ nhàng bóp qua lớp vải để cảm nhận kết cấu bên trong. Cô đứng im đúng ba nhịp thở rồi mới lên tiếng: "Bạch thược. Phiến mỏng, hơi cứng, mùi chua dịu và có vị tannin thoang thoảng — loại tẩm rượu sao qua. Dùng dưỡng huyết, liễm âm, chỉ thống."

Túi thứ ba — "Viễn chí. Lõi đã bỏ sạch, vỏ ngoài khô ráo, mùi nhẹ hơi đắng. Bỏ lõi thì giảm kích ứng niêm mạc, an thần mà không gây nôn."

Túi thứ mười một — Linh Đan khẽ nhíu mày. Cô xoay túi vải một vòng trong lòng bàn tay, ngón trỏ ấn nhẹ lên đáy túi. Cả gian nhà im phắc.

"Thục địa cửu chưng. Màng nhớt mịn, mùi ngọt đằm của mật ong sa nhân và nước gừng sau chín lần chưng sái. Hoạt chất catalpol còn nguyên, không bị caramel hóa — nghĩa là lửa giữ đúng ngưỡng âm ỉ, hạ thổ đủ nửa tuần hương."

Tiếng ông Hoàng Minh Cẩn khẽ thở ra. Bà Nguyễn Thị Ngọc Lan ghi chép nhanh vào cuốn sổ nhỏ.

Năm mươi túi. Linh Đan định danh chuẩn xác cả năm mươi vị thảo dược, chỉ riêng hai túi thiên ma và câu đằng là cô còn chút phân vân về mức độ sao tẩm. Bà Mẫn không nhận xét ngay, chỉ đặt hai túi ấy sang một bên.

Ông Cẩn nhìn về phía bà Mẫn, giọng chậm rãi: "Tôi hỏi thêm một câu. Cô Linh Đan — toan táo nhân và kê huyết đằng phối với nhau điều gì cần lưu ý?"Linh Đan tháo dải vải che mắt. Cô đứng thẳng trước mặt các vị cao niên, giọng rành mạch "Toan táo nhân cần sao đúng mức — chín quá thì mất hoạt chất hypnoside, sống quá thì k*ch th*ch hưng phấn ngược chiều. Kê huyết đằng hoạt huyết mạnh, nếu phối cùng toan táo nhân chưa sao kỹ sẽ làm bùng hỏa âm hư, gây mất ngủ nặng hơn thay vì an thần. Nên sao toan táo nhân trước trên chảo gang khô, lửa vừa, canh màu vàng sẫm đều là đạt, rồi mới phối."

Gian nhà yên tĩnh thêm một khoảnh. Cụ Thức đặt chén trà xuống, giọng trầm nhưng ấm "Xứng đáng truyền nhân Trang Nhân Đường."

Bà Mẫn đứng bên bức hoành phi "Y Đức Lưu Phương", nhìn lên phía bàn thờ gia tộc. Trên đó, bên cạnh di ảnh các bậc tiền nhân, có tấm ảnh nhỏ đóng khung gỗ đơn giản của người con trai cả — khuôn mặt thanh tú, nụ cười hiền, mãi mãi dừng lại ở độ tuổi ba mươi bốn. Bà đứng im như vậy một lúc, ngón tay cái khẽ siết vào lòng bàn tay. Không ai nhìn thấy giọt nước mắt mà bà không để rơi.

Con ơi, cơ nghiệp của cha ông ta tìm được người giữ rồi. Con an lòng.

Chiều tối, các vị khách ra về. Linh Đan dọn dẹp gian nhà chính, thu những túi vải vào hộp lưu mẫu. Gia Bách ghé lại trao bản tổng hợp ghi chép của buổi khảo nghiệm cho bà Mẫn rồi chào ra về khi trời đã tối hẳn.

Đêm khuya, bà Mẫn và Linh Đan ngồi bên ấm trà sen trong gian phòng nhỏ giáp giếng trời. Tiếng chuông chùa Trấn Quốc vẳng lại từ phía hồ, xa và trong vắt trong màn đêm yên tĩnh của phố cổ. Bà Mẫn nâng chén trà, nhìn làn khói mỏng cuộn lên.

"Hai túi thiên ma và câu đằng — con biết con nhầm ở đâu không?"

Linh Đan gật đầu, không chút ngượng ngùng: "Câu đằng con đoán là đã sao qua, nhưng thực ra bà để nguyên khô. Con quên rằng câu đằng không cần sao — nhiệt cao sẽ phân hủy alkaloid rhynchophyllin, mất hết tác dụng hạ áp và an thần."

"Nhớ mãi đi." Bà Mẫn gật đầu. "Không phải lỗi mất điểm. Là bài học không trả bằng tiền được."

Cô cháu gái cầm chén trà, im lặng một lúc rồi khẽ hỏi: "Bà, ngày mai cháu ra hội đồng, bà có lo không?"

Bà Mẫn nhìn cô, ánh mắt sau cặp kính lão ấm áp và thản nhiên "Lo gì. Con biết thuốc, biết người, biết y đạo mình đang giữ là của ai, vì ai. Hội đồng quốc gia cũng là người, cũng cần biết điều ấy. Con đừng ra đó để thuyết phục họ — hãy ra đó để tri ân tổ tiên đã để lại cái vốn quý này. Sự khác nhau ở chỗ đó."

Linh Đan nhìn bà, đôi mắt ánh lên điều gì đó dịu lại và chắc lại cùng một lúc. Cô gật đầu, không nói thêm gì, nhưng bờ vai buông xuống — sự thư thái của người vừa gỡ xong một mối lo thầm lặng.

Bà Mẫn nhấp thêm ngụm trà. Mùi hoa sen ngát dịu trong không khí đêm đông se sắt. Bên ngoài cửa sổ, phố Lãn Ông đã tắt đèn hiệu gần hết, chỉ còn ánh đèn vàng hiu hắt từ vài nhà cuối ngõ.

Không lâu sau, Linh Đan ngả đầu vào thành ghế, hơi thở đều dần, nụ cười nhẹ còn vương trên môi dù mắt đã nhắm. Bà Mẫn nhìn cô thật lâu — bàn tay nhỏ đặt trên lòng, những ngón tay thoang thoảng mùi thảo mộc, vẻ mặt an lành như đứa trẻ ngủ không mộng mị.

Bà Mẫn mỉm cười, đặt nhẹ chiếc khăn mỏng lên vai cô cháu gái. Đồng hồ trên tường điểm đúng mười hai tiếng, khô gọn trong đêm yên.