Chương 20: Ngọn Lửa Trường Tồn

Ánh đèn bão vàng ấm hắt lên hai nét chữ mực còn chưa ráo trên bản đề án, cụ Đàng Thị Mai Trâm khẽ tựa lưng vào cột gỗ sao đen, khóe môi nở nụ cười an yên. Nhìn Đàng Thị Như Mây và Đạo Văn Hùng buông bút, ngẩng đầu nhìn nhau với ánh mắt kiên định, cụ biết giông bão của lòng người đã lùi lại phía sau, nhường chỗ cho niềm tin đâm chồi trên đất mẹ.

Gió bấc se lạnh thổi về báo hiệu mùa lễ hội Katê linh thiêng chạm ngõ Paley Hamu Craok. Tiếng kèn Saranai véo von vút lên trời xanh hòa cùng nhịp trống Ghinăng dồn dập rộn rã, vang vọng từ ngọn đồi tháp Po Klong Garai cổ kính về khắp đường làng. Khoảng sân đất nện hai nghìn năm trăm mét vuông của dòng họ Đàng rợp sắc cờ hội và hoa tươi. Bà con trong trang phục thổ cẩm rực rỡ kéo về tề tựu, biến khu xưởng cổ kính thành tâm điểm rộn ràng của cả làng Bàu Trúc.

Trên chiếc ghế mây kê nơi hàng hiên lộng gió Nam Cương, cụ Mai Trâm ở tuổi một trăm lẻ bốn, mái tóc bạc như mây trời búi gọn cài chiếc trâm tre mộc mạc, ngồi chỉnh tề trong bộ y phục Chăm màu chàm dệt chỉ vàng. Đôi mắt quắc thước của cụ dõi nhìn tấm biển gỗ khắc chữ thếp vàng: “Hợp tác xã gốm sạch Bàu Trúc” vừa được trang trọng dựng lên bên cổng xưởng.

Giữa tiếng vỗ tay rền vang của dân làng và sự chứng kiến của Giáo sư Trương Bá Khiêm cùng chính quyền địa phương, Như Mây tự tin bước lên bục gỗ. Cô gái hai mươi sáu tuổi hôm nay vận chiếc áo dài Chăm thêu hoa văn sóng nước, mái tóc buông nhẹ sau chiếc khăn rơmài duyên dáng. Không còn nét hoang mang ngày trước, dáng đứng của Mây vững chãi như một thân tre ngà.

“Thưa cụ cố, thưa mẹ cùng toàn thể bà con,” giọng Mây vang lên trong trẻo, đĩnh đạc qua chiếc micrô nhỏ. “Hợp tác xã của chúng ta ra đời để bảo vệ trọn vẹn sự tinh khiết của đất mẹ sông Quao. Gốm Bàu Trúc sẽ bước ra thế giới bằng chính đôi bàn chân trần đi lùi, bằng đôi tay nhào nặn sạch và cái tâm không gợn chút gian dối.”

Đứng cạnh Mây, Đạo Văn Hùng tiếp lời đầy nhiệt huyết. Chàng kỹ sư trình bày quy trình kiểm định chất lượng nghiêm ngặt, từ việc truy xuất nguồn gốc đất sét sông Quao đến các chỉ số thử nghiệm quang phổ cam kết không chứa chì hay bất kỳ hóa chất độc hại nào. Trước sự chứng kiến của Hội đồng giám định, phái đoàn thương nhân châu Âu bước lên ký kết bản hợp đồng xuất khẩu xanh đầu tiên với Hợp tác xã gốm sạch Bàu Trúc.

Tiếng hoan hô vang dội. Dưới sân, Đàng Thị Thu Cúc chắp hai bàn tay thô ráp sạm màu đất sét trước ngực, nước mắt lăn dài trên gò má bánh mật vì mừng vui. Thấy con gái trưởng thành và đón nhận sự tin yêu của dân làng, gánh nặng âu lo trong lòng người mẹ năm mươi tuổi tan biến hoàn toàn. Cụ Trâm khẽ gật đầu, lòng dâng lên niềm tự hào khôn xiết về dòng máu kiên cường của phụ nữ mẫu hệ họ Đàng.

Khi buổi lễ ngoài sân vừa tạm lắng để bà con chuẩn bị mẻ gốm hội, cụ Mai Trâm khẽ gọi Mây vào gian nhà rường cổ. Khói trầm hương thoang thoảng quyện trong không gian tĩnh mịch, trầm mặc dưới bốn mái ngói rêu phong.

Cụ Trâm chậm rãi bước đến trước bàn thờ tổ tiên. Trên chiếc kỷ gỗ gụ đặt trang trọng chiếc ché nước phủ lớp men hỏa biến màu đỏ gạch ánh váng đồng kỳ ảo – tuyệt phẩm gốm đầu tay do chính tay Mây nắn bằng bước chân đi lùi và được tôi luyện qua ngọn lửa nung vỏ cây thị.

Cụ Trâm nâng chiếc ché nước bằng đôi tay già nua chằng chịt gân xanh, xoay người nhìn đứa cháu cố. Ánh mắt bách tuế của cụ nghiêm cẩn mà chan chứa yêu thương “Mây, quỳ xuống con.”Mây kính cẩn quỳ phục trên nền gạch tàu mát lạnh, hai tay giơ cao. Cụ Trâm chậm rãi đặt chiếc ché nước vào lòng bàn tay cháu gái, giọng trầm đục mà ngân vang như tiếng trống Ghinăng “Chiếc ché này giữ nước ngọt cho muôn đời, cũng là nơi cất giữ tinh hoa và bí thuật ngâm ủ nước vỏ cây thị của dòng họ ta. Nay bão giông đã lùi, cố trao lại vật báu này cùng trọng trách mẫu hệ cho con. Hãy nhớ lấy lời cố dạy: Đất sét là thịt xương của đất mẹ, nghề gốm là cái đạo làm người. Làm gốm cũng như bước chân đi lùi, mắt phải luôn trông chừng cái tâm mình. Tâm có ngay thì gốm mới tròn, lòng có sạch thì ngọn lửa rơm mới đượm.”

Hai vai Mây rung lên vì xúc động. Cô ôm chặt chiếc ché quý vào lòng, rập đầu sát đất “Dạ, lời cố dặn con xin khắc cốt ghi tâm. Trọn đời này con nguyện đem hết sức mình gìn giữ đất tổ, giữ trọn đạo làm nghề để không phụ lòng tổ tiên và cụ cố.”

Cụ Trâm đưa bàn tay khô ráp xoa nhẹ mái tóc cháu cố, nghe lòng nhẹ nhõm như vừa trút xong gánh nặng của một thế kỷ thăng trầm. Thế hệ kế thừa của họ Đàng nay đã vững vàng, biết cúi đầu trước cội nguồn để vươn mình ra biển lớn.

Chiều muộn buông xuống vùng đất nắng gió Phan Rang. Ánh tà dương nhuộm đỏ rực những trảng cát Nam Cương phía chân trời. Giữa khoảng sân đất nện rộng lớn của xưởng gốm, đống nung lộ thiên của hợp tác xã đã được dựng lên hoàn tất.

Dưới sự chỉ dẫn tận tình của bà Thu Cúc, hàng chục thợ trẻ trong làng nhịp nhàng xếp từng thân củi me già làm bệ đỡ, cẩn thận đặt các bình, ché gốm mộc lên trên rồi phủ kín bằng những lớp rơm nếp khô thơm nức. Thu Cúc bước thoăn thoắt, ánh mắt rạng ngời niềm vui lao động, ân cần chỉnh lại từng thế củi cho lớp trẻ.

Khi gió bấc từ triền sông thổi lồng lộng qua sân, ngọn đuốc rơm được châm lên. Lửa bén vào củi me nổ lách tách, bùng cháy rừng rực giữa trời chiều. Từng làn khói rơm trắng ngà cuồn cuộn bốc lên, rồi chuyển dần sang sắc xanh lam biếc khi nhiệt độ đạt ngưỡng chín trăm độ C. Hơi ấm nồng đượm của ngọn lửa rơm lan tỏa khắp không gian, xua tan cái lạnh cuối năm và sưởi ấm lòng người.

Từ hàng hiên, cụ Trâm nhìn thấy Mây và Hùng đứng sát bên nhau cạnh đống nung rực sáng. Gió thổi tung dải khăn rơmài của cô gái trẻ, khẽ chạm vào vai áo người kỹ sư. Ánh lửa bập bùng soi rõ nụ cười rạng rỡ của Mây và ánh mắt chan chứa tin yêu mà Hùng hướng về cháu cố của cụ.

Ngồi trên chiếc ghế mây nơi hàng hiên cổ kính, cụ Mai Trâm nâng bát nước chè xanh, thanh thản dõi mắt nhìn ra khoảng sân thân thương. Xung quanh đống nung đang bừng bừng sức sống, hàng chục thiếu nữ Chăm với tà áo chàm bay nhẹ trong gió, đôi bàn chân trần thoăn thoắt lạo xạo trên nền cát mịn sông Lu, đang nhịp nhàng bước từng bước đi lùi quanh những bệ gỗ me già. Đôi bàn tay họ khéo léo v**t v* từng thớ đất sét phù sa dẻo quánh, nắn nên muôn vàn dáng hình độc bản của đời sống.

Cụ Trâm khẽ mỉm cười, ánh mắt bách tuế lấp lánh niềm kiêu hãnh. Cụ biết rằng, chừng nào đôi chân trần của người phụ nữ Chăm còn biết đi lùi để ngắm nhìn vóc dáng nguồn cội, thì ngọn lửa thiêng của Bàu Trúc sẽ không bao giờ tắt. Ngọn lửa rơm bập bùng trong chiều lộng gió, soi bóng những bước chân đi lùi vững chãi của thế hệ kế thừa, vĩnh viễn thắp sáng và gìn giữ trọn vẹn linh hồn đất mẹ.