Chương 1: Ghe Mục Cập Bến Lung Mây

“Tách! Tách!”

Tiếng ngọn sào tre quất xuống mặt nước giòn tan, xé toạc cái tĩnh lặng của buổi chiều muộn trên ngã ba sông.

— Vô rạch! Quay đầu rẽ vô rạch mau bầy trạo ơi!

Tiếng Bách hét lanh lảnh giữa đồng không mông quạnh. Đứng chênh vênh nơi mũi chiếc ghe tam bản cũ kỹ mục nát, hai bàn chân trần đen nhẻm của thằng nhỏ chín tuổi bấm chặt mé ván trơn nhẫy rong rêu. Cậu vung mạnh cây sào tre dài vót nhẵn bóng, đầu sào buộc túm giẻ đỏ phần phật bay trong gió chướng. Đàn vịt hai ngàn con nghe tiếng khua sào quen thuộc liền xôn xao dạt sang hai bên, rẽ sóng nhắm hướng con rạch Cây Gáo thuộc ấp Lung Mây mà túa vào. Đi đầu bầy là con vịt Khoang Cổ to lớn, ức mang vệt lông trắng hình vành trăng khuyết, chốc chốc lại ngoái đầu kêu “cạp cạp” thúc giục đồng loại rẽ luồng nước đục phù sa.

Dưới khoang ghe, tiếng ho lục khục của ba dội lên từng chập, khô khốc như tiếng củi nỏ gãy giữa trưa hè. Chiếc ghe mục oằn mình sau bao ngày rày đây mai đó, từng kẽ ván trét chai bong tróc khiến nước rỉ róc rách vào lòng ghe. Bách buông thõng đầu sào, nghe dòng nước dội ngược vào lòng bàn tay tê rần. Cậu ngoái nhìn vào mái lều bạt vá víu, thấy bóng ba ngồi còng queo, bàn tay to bè nứt nẻ bấu chặt be xuồng run rẩy.

— Ba ráng nghỉ ngơi nghen ba! — Bách cất giọng, cố nén nỗi xót xa. — Con lùa bầy vịt vô mé bãi cạn êm rồi nấu nước cháo cho ba húp.

Chú Tám ngước lên, đôi mắt trũng sâu vì những đêm thức trắng chạy đồng khẽ chớp. Người cha mấp máy bờ môi khô nẻ định nói, nhưng cơn ho ập tới khiến chú chỉ biết gật đầu, lặng lẽ kéo góc chăn dù cũ đắp ngang bụng.

Rẽ qua khúc quanh rạch Cây Gáo, cánh đồng trũng Lung Mây hiện ra bạt ngàn trước mắt Bách. Mặt ruộng hè thu vừa gặt xong trơ trọi gốc rạ vàng khô, kéo dài tít tắp tới chân trời. Những vệt bùn nứt nẻ sau mùa gặt còn vương vãi lúa mót và ốc bươu — nguồn sống để bầy vịt hai ngàn con no đẫy diều sau chuỗi ngày lênh đênh sông nước.

Sát mé ruộng, tuyến bờ bao Lung Mây đắp bằng đất sét đỏ au cao lừng lững, dài ba cây số ôm trọn cánh đồng. Phía trong con đê kiên cố ấy là một trăm năm mươi hécta lúa vụ ba đang lấm tấm chín đỏ đuôi. Từng vạt lúa trĩu hạt rập rờn trong gió như thảm nhung vàng mơ, kết tinh mồ hôi nước mắt của cả xóm. Nhìn con đê đất vững chãi che chở ruộng lúa trước dòng lũ thượng nguồn sắp tràn về, Bách thầm ước ao về một mái nhà cố định không phải bềnh bồng sóng nước.

— Cắm sào mé này thôi Bách ơi! — Tiếng chú Tám khàn đặc vọng ra.

Ghe vừa trườn vào mép bờ, Bách tính nhổm người nhảy tót lên ghì dây neo vào gốc tràm già. Nào ngờ, lúc co chân lấy đà đạp qua mép vỉ sạp ghe mục nát, Bách giẫm phải một mảnh dằm tre khô gãy nhọn hoắt.

Mảnh dằm cắm phập qua lớp da chai sạn dưới gót chân Bách. Cơn buốt nhói chạy dọc sống lưng khiến thằng nhỏ run bắn, hai hàm răng nghiến chặt kèn kẹt, trán rịn mồ hôi hột to tướng. Cậu cắn chặt môi dưới ngăn tiếng kêu la. Nhấc bàn chân lên, cậu thấy mảnh dằm tre ghim sâu hoắm, máu tươi rỉ ra sẫm màu quyện vào bùn đất.

Bách hít một hơi sâu, vội lấy ngón tay ấn chặt miệng vết thương, chùi vệt máu vào vạt quần cộc bạc phếch. Liếc thấy ba vẫn nhắm nghiền mắt th* d*c vì mệt, cậu cắn răng giấu kín. Cả mùa chạy đồng thất bát, tiền công chưa đủ trả nợ lúa giống cho bầy vịt. Nếu ba biết chân cậu bị dằm đâm làm mủ, ba nhất định sẽ chắt bóp những đồng bạc lẻ cuối cùng chèo ghe đi mua thuốc tây. Bách thà chịu đau còn hơn nhìn ba thêm phần túng bấn. Cậu nén từng cơn giật buốt, tập tễnh cắm cọc, quây mành lưới mùng giữ bầy vịt trong bãi bồi ven mé rạch.

Đêm buông xuống thật nhanh trên rạch Cây Gáo. Màn sương mờ đục giăng mắc khắp ngọn tràm, gió thổi qua rặng lá xào xạc se lạnh.Bên chiếc cà ràng đất nung nơi sạp sau lái ghe, chú Tám gượng dậy nhóm lửa nấu nồi cơm gạo đỏ với ơ mắm quẹt mằn mặn thơm mùi tiêu sọ. Bữa cơm dọn ra trên chiếc mẹt tre cũ mòn. Người cha gắp miếng tóp mỡ duy nhất bỏ vào chén con trai, giọng trầm buồn — Ráng ăn nhiều chút nghe con. Mai vịt xuống đồng rạ tha hồ mà lội, cực thân mày lắm đó.

— Ba ăn đi, con no rồi! — Bách gắp trả miếng tóp mỡ vào mép chén của ba, cười tươi dù gót chân đang tưng tức nhức nhối. — Con trai ba khỏe re à, lùa bầy vịt hai ngàn con này một bữa là quen chân liền hà!

Chú Tám nhìn con, ánh mắt đượm buồn khẽ chùng xuống. Người cha đưa bàn tay thô ráp xoa nhẹ lên mớ tóc cháy nắng hoe vàng của Bách, lặng lẽ buông tiếng thở khàn đục. Cơm nước xong, cơn mệt mỏi lại quật ngã người đàn ông ba mươi tám tuổi. Chú Tám chui vào góc khoang ghe mục, vừa ngả lưng xuống manh chiếu rách đã chìm vào giấc ngủ chập chờn, tiếng thở nặng nhọc đều đặn vang lên giữa đêm vắng.

Khi tiếng thở của ba đã đều đặn, Bách mới rón rén ngồi dậy. Cậu mò mẫm dưới mép sàn ván, cẩn thận nâng một thanh sạp dừa mục lên, lôi ra bọc ni lông cũ buộc túm dây chuối khô.

Bên trong là cuốn sách tiếng Việt lớp Một rách bìa, mép giấy quăn queo ố vàng mà cậu nhặt được ở bến chợ huyện hồi đầu vụ gặt. Cuốn sách bị vứt bỏ bên sọt rác, mất hẳn bìa ngoài và mấy trang đầu, nhưng với Bách, nó là cả một kho báu thiêng liêng.

Cậu thắp ngọn đèn hột vịt nhỏ bằng nắm tay, lấy manh chiếu rách che chắn để ánh sáng le lói không rọi vào mắt ba. Dưới ánh dầu hỏa vàng vọt, Bách cúi sát mặt xuống từng trang giấy thơm mùi nắng cũ, đưa ngón tay trỏ đen nhẻm lần theo từng nét mực in — O... tròn như quả trứng gà... Ô... thì đội nón...

Bách mấp máy bờ môi, lẩm bẩm đánh vần từng tiếng thật khẽ trong cuống họng. Đôi mắt thằng nhỏ chín tuổi sáng lay láy khát khao. Cậu mơ về một ngày được đeo chiếc cặp vải bước vào ngôi trường ngói đỏ trên xóm bờ bao, được ngồi ngay ngắn bên bàn gỗ nắn nót viết tên mình lên trang giấy trắng tinh, chứ không phải suốt đời cầm cây sào tre rượt theo đuôi bầy vịt chạy đồng bạc bẽo. Nỗi đau nhói buốt nơi gót chân dường như tan biến trước vẻ đẹp kỳ diệu của từng con chữ.

Đang lúc Bách say sưa lần theo chữ cái tiếp theo, bỗng nhiên ngoài bãi quây vịt vang lên chuỗi âm thanh xao động bất thường.

“Tùm... lủm bủm!”

Tiếng quẫy nước rộ lên đùng đục, dồn dập dưới đáy sâu. Ngay sau đó là tiếng con vịt Khoang Cổ khè lên the thé báo động, kéo theo tiếng vỗ cánh ràn rạt hoảng loạn của cả bầy hai ngàn con làm xao xác cả mé rạch Cây Gáo giữa đêm khuya thanh vắng.

Bách giật nảy mình, tim đập thình thịch như muốn nhảy khỏi lồng ngực. Cậu vội vàng thổi phụt ngọn đèn hột vịt, nhét nhanh cuốn sách rách vào lại dưới sạp dừa mục rồi bám chặt mé ghe, mở to đôi mắt căng thẳng nhìn đăm đăm ra màn đêm đen đặc ngoài bến nước.