Chương 25: Cán Gậy Trắc Lượng Bóng Ngàn Thu

Bước qua cổng Đoan Môn, ánh nắng thu vàng rực trải dài trên nền gạch son dẫn lối ra cửa nam hoàng thành Thăng Long. Cụ Phù Khắc Chương chít lại dải khăn vải chàm trên mái tóc bạc phơ, từng bước chậm rãi nhưng đĩnh đạc tiến về phía cửa thành. Trần Cảnh Nghiệp khoác tay nải vải gai cùng ống đồng đựng mực thước, cẩn thận đỡ lấy khuỷu tay gầy guộc của người thầy chín mươi tuổi. Từng bước chân như rũ bỏ dần bao hiểm nguy nơi quan san, chỉ còn lại sự thanh thản vô bờ của người đã hoàn thành đại nghĩa non sông.

Nơi cửa nam thành trì rợp bóng cờ bay, Khâm sai Lê Văn Uyển cùng quan viên Thư các quốc gia và Bộ Hộ đã đứng chờ tự bao giờ. Bên cạnh họ là cỗ xe ngựa mộc mạc lót nệm rơm do triều đình chuẩn bị để đưa bậc túc nho trở về đất cũ Hải Dương. Thấy bóng dáng hai thầy trò áo vải, Lê Văn Uyển vội bước nhanh tới, ánh mắt vị quan năm mươi lăm tuổi tràn ngập vẻ kính cẩn.

Lê Văn Uyển khom mình vái sâu, giọng đĩnh đạc và xúc động “Phù lão tiên sinh! Hôm nay tiên sinh dứt áo rời kinh, Bản bộ cùng chư vị quan viên không dám giữ chân bậc cao sĩ, chỉ xin tiễn người một đoạn đường. Giang sơn xã tắc nhờ có tấm lòng sắt son và chiếc cán gậy trắc lượng của tiên sinh mà bờ cõi muôn dặm định rõ, nghìn thu không mờ.”

Cụ Chương dừng bước, khẽ xua tay, nét mặt hiền từ “Khâm sai đại nhân quá lời rồi. Lão phu chỉ là kẻ áo vải nắm chút phép đo vụn vặt, may nhờ thánh thượng anh minh, lại được triều đình hết lòng vì đại nghĩa mới giữ vẹn bờ cõi của tổ tông. Đạo trắc lượng vốn ở lòng ngay thẳng, nay tập sách cổ đã yên vị nơi Thư các quốc gia, lão phu chẳng còn điều chi vướng bận.”

Lê Văn Uyển mỉm cười cảm phục, rồi rút từ tay áo ra phong thư đóng triện son Thừa tuyên Lạng Sơn, cất giọng rạng rỡ “Tiên sinh, ngựa trạm biên ải vừa mang tin cấp báo về sáng nay. Nơi thung lũng Phấn Lĩnh, Nông Văn Pẩu cùng đồng bào Tày hạt Thất Tuyền đã dẫn đầu hàng trăm phu mỏ lập đàn ăn thề trước cột mốc hoa cương Hồng Đức. Họ mổ trâu trắng, rưới rượu nếp lên chân móng đá Thuận Thiên, đoan thệ trước trời đất rằng chừng nào sông Kỳ Cùng còn chảy, người Thất Tuyền còn đổ máu giữ trọn từng tấc đất thiêng liêng mà triều đình vừa xác lập.”

Nghe những lời ấy, khóe mắt cụ Phù Khắc Chương rưng rưng ngấn lệ. Cụ ngước mắt nhìn về phía ải Bắc xa xăm, nơi mây ngàn cuồn cuộn. Tấc đất mỏ đồng từng bị quân gian lén dời mốc nay đã vững vàng nhờ ý chí quật cường của triều đình và đồng bào biên ải. Lời thề giữ mốc của tổ tiên Cảnh Nghiệp cùng máu xương tiên liệt nơi Chi Lăng năm xưa nay đã được đáp đền trọn vẹn.

Cụ khẽ siết lấy bàn tay chai sần của người học trò hai mươi tư tuổi, giọng trầm ấm “Tốt lắm... Thật là phúc lớn của non sông! Cảnh Nghiệp, con thấy chưa? Lòng dân nơi biên ải vững như bàn thạch, ấy mới chính là cột mốc phong cương nghìn đời của Đại Việt.”

Cảnh Nghiệp cúi đầu cung kính:“Thưa thầy, con ghi lòng tạc dạ. Người bản xứ giữ đất bằng xương máu, kẻ trắc lượng giữ đất bằng mực thước ngay vuông.”

Lê Văn Uyển cùng các quan viên đồng loạt cúi mình bái tiễn hai thầy trò. Cỗ xe ngựa mộc mạc chầm chậm lăn bánh qua cửa nam, đưa cụ Chương và Cảnh Nghiệp rời xa kinh thành Thăng Long phồn hoa.

Dọc đường thiên lý, gió thu lồng lộng thổi qua những cánh đồng lúa chín vàng óng ả. Men theo triền đê Lục Đầu giang cuộn sóng biếc, rặng núi Phượng Hoàng xanh ngắt của đất Chí Linh dần hiện ra nơi chân trời quen thuộc. Sau bao tháng ngày lặn lội chốn rừng thiêng nước độc nơi ải Bắc, cụ Chương lại được hít thở bầu không khí thanh lành của quê nhà. Đôi chân già nua từng run rẩy trên dốc đá nay nhẹ nhõm lạ kỳ, bao mỏi mệt tuổi chín mươi dường như tan biến trước cảnh sắc cố hương.

Dưới chân đồi Phượng Hoàng, am tranh nhỏ rêu phong nép mình dưới rặng thông già xào xạc đón người con tuổi cửu tuần trở về. Khung cảnh thanh u vẫn vẹn nguyên như ngày cụ rời núi: cánh liếp tre khép hờ, lu nước mưa phủ rêu xanh bên hiên vắng, luống rau sau vườn mơn mởn tươi tốt. Đặt chân xuống mảnh sân đất quen thuộc, cụ Chương chạm bàn tay đồi mồi vào vách nứa đơn sơ, khẽ nhắm mắt lắng nghe tiếng gió đại ngàn hòa cùng tiếng lá thông rì rào. Gánh nặng nghìn cân nơi biên cương cuối cùng đã rũ bỏ hoàn toàn, trả lại cho cụ sự an nhiên thuần khiết của ẩn sĩ chốn sơn lâm.

Những ngày sau đó, am tranh rợp bóng tre già rộn rã bởi tiếng cười nói của con trẻ trong làng. Cụ Chương ngồi thư thái tựa lưng vào vách nứa trên chiếc chõng tre mộc mạc, tay nâng chén trà ấm, ánh mắt hiền từ dõi nhìn ra khoảng sân đất nện phẳng phiu.

Ở giữa sân, Cảnh Nghiệp trong bộ áo vải chàm giản dị đang đứng giữa dăm ba đứa trẻ làng. Trên tay chàng là cán gậy trắc lượng gỗ lim đen bóng sáu thước – kỷ vật trắc đạc từng cắm xuống đỉnh Khâu Sầm định rõ bờ cõi nước nhà. Chàng cẩn thận cắm mũi gậy vuông góc xuống tâm điểm chữ thập vạch sẵn trên nền đất, rồi dùng quả dọi đồng thau căn chỉnh đường dây dọi thẳng tắp.

Chàng chỉ tay vào bóng gậy lim đang ngả dần theo vệt nắng ban trưa, trầm ấm giảng giải “Các con nhìn cho kỹ. Mặt trời di chuyển trên cao, bóng gậy đổ dài dưới đất. Mỗi một phân, một li trên cán gậy này là sự chuẩn tắc của trời đất càn khôn. Nhưng trắc lượng sơn xuyên không chỉ là đếm dặm, so bóng, mà trước hết là giữ lấy đạo lý làm người. Thước đo có ngay thẳng thì lòng người mới không thiên lệch; tấc đất quê hương dẫu chỉ bằng bàn tay cũng là thịt xương của cha ông để lại, dẫu chết cũng không được để kẻ gian dời đi dẫu nửa phân!”

Lũ trẻ ngồi khoanh chân trên chiếu cói, mắt tròn xoe ngước nhìn theo từng ngón tay chàng chỉ, miệng khẽ dạ ran cả góc sân. Chúng chăm chú nhìn vệt bóng đen thẳng tắp in trên mặt đất, trong ánh mắt non nớt đã nhen nhóm ngọn lửa tự tôn ngàn đời.

Cụ Phù Khắc Chương ngồi trên chõng tre, khóe môi nở nụ cười mãn nguyện. Người trắc lượng sư già chín mươi tuổi hiểu rằng, thân xác cụ mai này rồi sẽ hóa thành cát bụi, nhưng ngọn lửa gìn giữ giang sơn sẽ không bao giờ tắt. Cảnh Nghiệp đã trưởng thành can trường, kế thừa trọn vẹn y bát và đạo trắc lượng chân chính, và những mầm non này mai sau sẽ tiếp tục giương cao cán gậy đo đạc non sông, giữ cho bờ cõi Đại Việt muôn đời vẹn toàn.

Trời ngả dần về chiều tà. Nắng nhạt dần sau rặng thông già trên đỉnh đồi Phượng Hoàng. Những dải khói lam chiều từ am tranh và thôn xóm quanh vùng lững lờ bốc lên, bảng lảng quyện vào sương mây núi rừng Chí Linh. Tiếng thông reo hòa cùng tiếng chim rừng ríu rít gọi bầy bay về tổ ấm sau một ngày dài.

Cụ già chín mươi tuổi khẽ nâng chén trà xanh thơm ngát hương hoa sói do học trò pha dâng, nhấp một ngụm đượm vị ngọt chát nơi đầu lưỡi. Cán gậy lim cắm giữa sân đổ bóng dài nghiêng nghiêng như một cây kim nhật quy sừng sững của đất trời, vĩnh viễn tạc vào lòng non nước. Hướng ánh nhìn qua làn khói sương mờ tỏ về phía chân trời xa thẳm, cụ Chương an nhiên mỉm cười. Non sông gấm vóc từ ải Bắc hiểm trở đến cõi trời Nam bao la nay đã vẹn tròn cương thổ, muôn đời thái bình thịnh trị.