Chương 2: Bãi Cát Nuốt Mồ Hôi

Dưới bóng chiều nhá nhem, Bành Tấn Cương đứng lặng bên bờ cát sạt lở. Trước mắt cụ, bọt nước đen ngòm vẫn sủi tăm quanh những hố sâu hoắm nơi hàng cọc tiêu vừa bị sóng cuốn phăng. Tiếng cười the thé của Vũ Đình Túc vang lên sau rặng dứa dại như mũi gai nhọn chọc vào màng nhĩ.

Trần Đình Cẩn nghiến răng, bắp tay cuộn lên toan xốc vồ gỗ lao tới. Nhưng cánh tay chai sạn của cụ Cương đã vung ra chặn ngang ngực học trò — Đứng yên đó, Cẩn!

Lão thợ cả chậm rãi quay người lại. Đôi mắt quắc thước sâu hoắm nhìn thẳng vào khuôn mặt vuông chữ điền đang nhếch mép cười cợt của gã cai đội quân nhu. Áo thô dính bết cát xám, nhưng sống lưng cụ vẫn thẳng đanh như cây gỗ lim. Cụ cất giọng đanh thép — Vũ cai đội chớ vội mừng. Cát chưa giữ nổi chân người là bởi lòng người chưa nện chặt. Trời thử lòng thợ, dẫu triều dâng có nuốt mười lần hàng cọc, lão già này còn thở thì tim móng lũy quyết không dời nửa tấc!

Nụ cười trên môi Vũ Đình Túc thoáng cứng đờ. Hắn nheo cặp mắt ti hí, buông một tiếng hừ lạnh — Hay cho lời cứng cỏi! Để rồi xem chút tài mọn đắp bờ của lão trụ được mấy con nước rong, hay lại nộp mạng cho hà bá cửa Nhật Lệ!

Dứt lời, gã quay ngoắt gót lẩn sau bụi liễu gai cằn cỗi. Đêm ấy, gió rít buốt lạnh bãi cát. Thầy trò cụ Cương chong ngọn đèn dầu tràm chắn gió, cặm cụi vót lại từng đầu cọc tre, gióng lại từng khắc trên cây thước tầm sáu thước chờ trời sáng.

Khi sao mai vừa lặn bên sườn núi Đầu Mâu, tiếng trống lệnh từ dinh trấn Động Hải rền vang thúc giục, hòa cùng tiếng tù và trầm hùng xé toạc màn sương mù ẩm ướt nơi cửa biển.

Từ các ngả đường thiên lý, hàng ngàn dân phu và quân lính lũ lượt kéo về bãi cát Nhật Lệ. Người gánh tre già, kẻ vác cuốc xẻng thô sơ, gót chân trần giẫm lên lớp cát lạnh nghe ràn rạt như đàn kiến hành quân. Bành Tấn Cương buộc chặt dải khăn chàm lên trán, tay cầm cây thước tầm gỗ lim sải bước dẫn đầu.

— Bà con, anh em! — Cụ Cương đứng trên gò cát cao hô lớn — Nghe lão chia khuôn! Đội quân binh gánh đất sét đỏ từ đồi gò tập kết bên cánh tả! Dân đinh xóm cát phụ trách đào rãnh móng dọc mép triều rút! Cứ cách mười trượng cắm một cọc tiêu gióng hướng!

Trần Đình Cẩn cùng các thợ phụ thoăn thoắt kéo căng những sợi dây gai bện chặt dọc triền bãi. Tiếng hò đào đất rộ lên rầm rập. Cụ Cương trực tiếp lội xuống bùn nhão, dộng thước tầm cắm ngập cát định mức — Đào sâu đúng một trượng cho ta! Phải khoét qua tầng cát xốp, chạm tới lớp sét gốc nằm sâu dưới đáy thì chân móng mới mong bám rễ!

Hàng ngàn cánh tay vạm vỡ gồng lên dưới nắng sớm. Bùn ngấu tanh nồng bị xúc lên từng xẻng, đổ thành bờ dài. Rãnh móng dài dằng dặc mở ra như một vết chém khổng lồ cắt ngang bờ cát.

Khi rãnh móng vừa thành hình, việc đắp bờ lũy bắt đầu theo phép cổ truyền ngàn đời của đất Thuận Hóa. Từng dãy cọc tre gai già được đóng cắm ken dày thành hai hàng rào song song làm khung xương, lòng rào rộng hai trượng. Hàng trăm đôi quang gánh hối hả đổ đất sét đỏ cùng cát biển vào giữa để các đội chày nện chặt.

Thế nhưng, sự nghiệt ngã của bãi cát duyên hải lập tức giáng một đòn đau đớn. Cát biển Nhật Lệ quá mịn, hạt cát tròn truốt không hề kết dính. Đất sét gò dẫu dẻo quánh nhưng khi gặp cát xốp ẩm mặn liền bở tơi từng mảng. Mỗi nhịp chày vồ nện xuống: “Thụp! Thụp!”, lớp cát sét không những không ken đặc mà lại trồi ngược lên hai bên mép rào. Đất đổ tới đâu liền tuôn trôi như nước chảy qua kẽ tay tới đó. Cứ đắp cao ba thước thì thân bờ lại sụt lở hai thước, trôi tuột trở lại đáy hào.Bao nhiêu công sức đổ ra như muối bỏ bể. Phu phen th* d*c, hai vai trầy da rướm máu vì đòn gánh nặng trĩu. Tiếng thở dài ngao ngán xen lẫn vẻ hoang mang loang nhanh trong làn gió bỏng rát.

Đúng lúc trưa trật, nắng rát như thiêu đốt tấm lưng trần của hàng ngàn con người, một đoàn xe bò kẽo kẹt kéo tới. Vũ Đình Túc dẫn đầu đoàn vận lương của nha môn quân nhu, mặt vênh lên đầy ngạo nghễ.

Hắn cho thuộc hạ hất tung những bao tải gai xuống bãi cát bụi bặm. Miệng bao rách toác để lộ gạo ẩm mốc bốc mùi chua nồng, cùng mấy sọt cá khô mục nát bám đầy ruồi nhặng. Nông cụ đem giao phát thì lưỡi cuốc sứt mẻ, cán xẻng mục nứt chỉ ấn nhẹ đã gãy đôi.

Đứng trước đám dân binh đang đói lả và kiệt quệ, Vũ Đình Túc chắp tay sau lưng, buông giọng rỉ tai thâm độc — Bà con thấy chưa? Sức người sao chống nổi ý trời! Cát biển này là túi không đáy, có ném cả núi đất xuống cũng trôi ra đại dương. Lão thợ già kia cậy uy Lộc Khê hầu bắt vạ chúng mày. Cố làm thế này, giặc chưa tới thì thân xác đã vùi bụng cá, liệu có ích gì?

Những lời bàn lùi như nọc rắn rỉ vào tai đám phu phen. Mấy bác thợ gánh đất khựng lại, buông rơi đòn gánh xuống cát. Hàng trăm người dáo dác nhìn nhau, dấy lên ý định buông cuốc bỏ về.

Thấy lòng người dao động, ngọn lửa giận bùng lên trong lồng ngực Bành Tấn Cương. Cụ không thèm đoái hoài tới gã cai đội hiểm độc, cởi phăng tấm áo thô rách vai, xắn cao ống quần nâu sải bước lội thẳng xuống rãnh bùn lầy sâu ngập tới bụng.

Nước mặn táp vào da thịt xót buốt thấu xương, nhưng lão thợ cả sáu mươi ba tuổi không hề nhíu mày. Đôi bàn tay chai sần ôm chặt từng thân tre gai ngập bùn, cụ ghì chặt cọc móng, tự tay chèn từng hòn đá cuội nẹp giữ chân rào. Đoạn, cụ quay lên bờ cát, rút gói cơm nắm độn khoai mộc mạc của mình trao tận tay người thợ già bên cạnh — Bác cầm lấy lót dạ! — Ánh mắt cụ Cương sáng quắc, giọng đanh thép mà ấm áp truyền khắp bãi bồi — Bà con, anh em! Sau lưng ta là mồ mả tổ tiên, là mẹ già con dại. Nếu không dựng nổi lũy này, mai này vó ngựa quân Trịnh tràn qua sông Gianh thì một bát cơm hẩm cũng chẳng còn mà nuốt! Thân già này còn đứng dưới bùn giữ cọc, anh em nỡ nào buông tay nhìn quê hương sụp đổ?

Lời gan ruột của người thợ cả xé toạc nỗi hoang mang. Người thợ già run rẩy cầm nắm cơm, nước mắt rỉ qua bờ mi sạm đen.

— Đắp tiếp đi anh em! Đắp giữ lấy mái nhà! — Trần Đình Cẩn vung cao vồ gỗ hét lớn.

Hàng ngàn tiếng hô đồng thanh bừng lên rung chuyển bãi cát. Họ lao xuống rãnh móng, chia nhau từng ngụm nước, chuyền tay từng chiếc xẻng. Nắng cháy da ban ngày nhường chỗ cho gió cát quất rát mặt khi đêm buông xuống. Những ngọn đuốc dầu tràm bùng cháy sáng rực dọc mép sóng. Thầy trò cụ Cương cùng muôn người thức trắng thâu đêm, đan tre mắt cáo giữ rào, dùng bùn sét ngấu trát kín chân móng để giằng giữ dòng cát mịn.

Sau bao nhọc nhằn đẫm mồ hôi và máu, một đoạn lũy dài năm mươi trượng dần thành hình, vươn cao sừng sững trong ánh lửa bập bùng. Hàng ngàn phu phen ngồi bệt xuống bãi cát, kiệt sức th* d*c nhưng ánh mắt rạng ngời niềm hân hoan. Cụ Cương tựa lưng vào cọc tre, đưa bàn tay run run chạm lên vách đất non nớt, khẽ trút một hơi thở dài nhẹ nhõm.

Bất chợt, vào lúc nửa đêm canh ba, một tiếng ầm ầm như sấm rền từ biển xa dội lên dữ dội.

Mặt đất dưới chân rung chuyển bần bật. Gió chướng thình lình đổi hướng thổi bạt những ngọn đuốc, mang theo dòng triều cường bất thường cuồn cuộn nước đen ngòm chồm tới, chực ngoạm lấy chân vách cát non nớt vừa dựng nên.