Chương 23: Bát Cơm Mới Bạch Nham

Hương thơm thanh ngọt của mẻ gạo mới đồ trong chõ gỗ bốc lên nghi ngút giữa sân đình, sưởi ấm cả một vùng không gian sớm tinh sương. Cụ Vân Chiêu Khôi vuốt chòm râu bạc, lắng nghe tiếng chày giã gạo thình thịch rộn rã từ xóm Cồn Cát sang tận Đồng Phèn. Đêm qua, cả tổng Bạch Nham dường như không ai chợp mắt; niềm vui thoát khỏi nợ nần và giữ trọn tấc đất tổ tiên đã hóa thành luồng sinh khí bừng bừng chảy qua từng ngõ xóm.

Rời sân đình, cụ Khôi thong thả chống gậy trúc dạo bước về xóm Cồn Cát. Mé rặng phi lao đầu làng, ngôi nhà gỗ ba gian lợp mái rạ dày dặn đứng vững chãi dưới nắng sớm. Đó là mái ấm do bà con hai thôn chung tay đẵn gỗ, san nền dựng tặng cụ thay cho túp lều tranh dột nát ngày cụ mới tỉnh giấc lưu đày. Hàng cột xoan bóng bẩy cùng rui mè tre già ngâm kỹ càng sẵn sàng che chở thân già qua mưa gió duyên hải. Thấy bóng cụ từ xa, thím Hai Lành vội buông chiếc nia sảy gạo, bước nhanh ra ngõ đón “Cụ đã sang rồi! Con vừa quét tước xong gian buồng phía đông, trải manh chiếu cói mới tinh. Từ nay mẹ con con xin được sớm tối phụng dưỡng cơm nước cho cụ như người cha ruột thịt. Có cụ ở cùng, mái nhà này mới thực sự ấm êm.”

Cụ Khôi nhìn đôi bàn tay nứt nẻ vì ngâm phèn của thím Lành nay đang nâng niu vạt áo ấm mới may, lòng dâng lên niềm xúc động sâu xa. Cụ khẽ gật đầu, giọng trầm ấm “Thím nó chu đáo quá. Thân già này phiêu dạt cả đời, nay lại tìm được chốn dung thân ấm tình máu thịt thế này, phúc phận ấy chẳng gì sánh bằng.”

Mặt trời nhô lên khỏi rặng phi lao, tiếng trống đình dồn dập giục giã bà con tề tựu về Cồn Vỏ Ốc. Nơi gò cao từng chất ngất lớp vỏ sò ốc xám xịt phế thải, nay sừng sững tấm bia đá xanh nguyên khối dựng trên bệ đá ba tầng kiên cố, khắc sâu dòng chữ son: “Bạch Nham Điền Dã Tri Ân Bia”.

Bác Ba Còng trịnh trọng bước lên trước hương án, cất giọng sang sảng đọc bản hương ước vừa lập “Muôn đời con cháu Bạch Nham phải khắc cốt ghi tâm: hệ thống bảy bễ lò nung vôi tại Cồn Vỏ Ốc cùng mạng lưới mương máng đón nhịp bán nhật triều ngày hai lần lớn ròng là công trình thủy lợi chung của toàn tổng. Tuyệt đối không ai được tự tiện ngăn dòng, chặn đập hay phá hoại cồn sò. Đất này sống nhờ tro vôi vỏ ốc, lúa này xanh nhờ con nước thau chua. Ai bội ước, làng nước cùng truất!”

Tiếng hô “Đồng lòng!” vang dội rung chuyển mặt sông.

Từ giữa đám đông, Trần Chấn đĩnh đạc bước ra. Chàng trai hai mươi hai tuổi khoác manh áo nâu mới, gương mặt cương nghị đã rũ sạch bóng đen thù hận u uất. Trước tấm bia đá và dưới sự chứng kiến của cụ Khôi cùng người mẹ mù lòa, Chấn quỳ xuống, hai tay đón lấy thanh tầm sét cắm mốc mương máng từ tay bác Ba Còng “Cháu xin thề trước anh linh cha và bà con lối xóm! Đội nông giang do cháu đứng đầu sẽ ngày đêm trông nom con nước lớn ròng, giữ cho mương rãnh thông suốt để hạt thóc đồng làng mãi mãi ngọt lành!”

Cụ Khôi bước tới, đặt tay lên bờ vai rắn rỏi của chàng trai “Tốt lắm, con đã hiểu lẽ thuận thiên hòa mục. Đem sức vóc giữ yên dòng nước, ấy mới là cách đền ơn sinh thành trọn vẹn nhất.”

Chấn ngẩng lên, khóe mắt hoe đỏ, cúi đầu tạ ơn người thầy khai sáng.

Quay về sân đình mở hội mừng cơm mới, chiếc bồ tre cật lớn được đặt trang trọng trước gian tiền tế. Thím Hai Lành nâng chiếc gùi tre đượm khói bếp bước tới. Đó là gùi thóc giống thuần thục chịu phèn của người chồng quá cố, hạt giống kiên cường đã vượt qua mùa hạn mặn để đơm bông trĩu hạt. Thím trút từng bát thóc giống vàng óng vào bồ tre chung, nghẹn ngào nói:“Nhờ ơn cụ Khôi chỉ dạy thau chua rửa mặn, giống lúa nhà tôi mới thành mùa vàng. Nay tôi xin gửi lại bồ giống này cho làng, để vụ sau chia cho bà con ba thôn và các tổng lân cận cùng gieo cấy, không để ai phải chịu cảnh đứt bữa nữa!”

Dân làng vỗ tay rầm rộ trong niềm hân hoan tột cùng.

Đúng lúc ấy, bé Mận từ gian bếp chạy ùa ra. Con bé bảy tuổi xúng xính trong chiếc yếm hoa mới, hai chỏm tóc củ tỏi lắc lư ngộ nghĩnh. Trên đôi tay nhỏ nhắn rám nắng, con bé cẩn trọng nâng niu chiếc bát sành hoa lam vun tròn ngọn cơm trắng muốt. Làn khói nghi ngút bốc lên, mang theo hương thơm thanh ngọt lan tỏa khắp sân đình.

Bé Mận kính cẩn dâng bát cơm lên trước mặt cụ Khôi, đôi mắt đen láy lấp lánh niềm vui khôn xiết “Ông nội Khôi ơi! Con dâng ông bát cơm gạo mới đầu mùa! Má bảo nhờ ông dạy nung tro sò đuổi phèn máu trâu, đồng làng mới có hạt gạo trắng ngần dẻo thơm thế này. Con mời ông ăn trước, từ nay con với má không bao giờ lo đói nữa rồi!”

Nhìn bát cơm trắng tinh lóng lánh từng hạt ngọc thực mẩy tròn, rồi nhìn nụ cười thơ ngây của đứa trẻ, cụ Khôi thấy khóe mắt mình cay sè. Đôi bàn tay gầy gò chai sần run run đón lấy chiếc bát sành còn nóng hổi. Ước mơ bình dị về bát cơm trắng thơm ngọt mà con bé từng thầm thì trong gian lều rách ngày nào, trải qua một trăm hai mươi ngày nhọc nhằn, nay đã nở hoa trọn vẹn. Cụ khẽ ôm bờ vai nhỏ nhắn của con bé “Cháu ngoan lắm. Hạt cơm này ngọt lành là nhờ công má cháu giữ giống quý, nhờ mồ hôi của bà con trên đồng bãi. Cháu ăn no lớn mau, sau này tiếp tục yêu quý từng tấc đất quê mình nhé.”

Tiếng chiêng trống lại rộn rã khai tiệc. Khắp các gian đình, chiếu hoa trải kín, mâm cỗ mừng cơm mới được bày biện thịnh soạn với canh rau đay cua đồng béo ngậy, đĩa cá bống thưng kho tiêu vàng ươm, xôi nếp dẻo quánh cùng những bát cơm ngào ngạt hương thơm. Cụ Khôi ngồi chiếu trên cùng các bậc cao niên. Bên cạnh, bà cụ Tứ mù lòa được con trai ân cần gắp thức ăn, nở nụ cười hiền hậu, hai bàn tay run run lần giở từng hạt cơm trắng mà nước mắt mừng vui lăn dài.

Cụ Khôi từ tốn đưa miếng cơm mới vào miệng, chậm rãi nhai. Từng hạt gạo mềm dẻo, đậm đà vị ngọt lành nguyên sơ tan dần nơi đầu lưỡi. Đó không chỉ là vị ngọt của đất trời, mà còn là kết tinh của hàng vạn sọt vỏ sò nung lửa đỏ, của từng nhát cuốc xẻ mương đón nhịp triều, và của tấm lòng đùm bọc máu thịt giữa những con người cùng khổ. Tiếng cười nói giòn giã hòa quyện trong làn khói bếp bảng lảng, dệt nên bầu không khí ấm áp, chữa lành và chan chứa nghĩa tình xóm giềng.

Khi bóng chiều dần buông, ánh hoàng hôn nhuộm đỏ rực khúc sông Hàm Giang. Cụ Khôi khoác manh áo nâu sồng mộc mạc, thong thả chống gậy bước l*n đ*nh con đê lớn bao bọc tổng Bạch Nham.

Gió biển thổi vào lồng lộng, mang theo vị mằn mặn quen thuộc của đại dương hòa cùng hương rạ mới thơm nồng. Cụ đứng lặng, phóng tầm mắt bao quát toàn bộ một trăm mẫu đồng bãi trải dài tít tắp. Vùng đất phèn đỏ quạch như máu trâu ngày nào nay chỉ còn lại những vạt rạ vàng óng ả phơi mình dưới nắng quái, xen lẫn lớp bổi mục ủ hoai đang âm thầm tích tụ dưỡng chất cho mùa sau. Mạng lưới mương rãnh hình xương cá như những dải lụa mềm mại dẫn dòng nước trong vắt êm đềm lượn quanh từng bờ thửa. Bảy bễ lò nung vôi xa xa vẫn lặng lẽ đứng đó, như những người lính gác trung kiên bảo vệ sự sống cho xóm nghèo.

Cụ Khôi khẽ vuốt chòm râu bạc dài chấm ngực, nụ cười an nhiên nở trên gương mặt già nua. Rời bỏ chốn đô hội kiếp trước, trải qua hoạn nạn lưu đày kiếp này, cụ nhận ra ý nghĩa lớn lao nhất của cuộc đời không nằm ở chức tước bổng lộc, mà chính là được hòa mình vào nhịp đập của đất mẹ, đem chút hiểu biết đơn sơ gieo mầm no ấm cho bách tính lầm than. Nơi thôn dã mặn mòi này, cụ đã tìm thấy chốn dung thân trọn vẹn và một gia đình thực sự.

Từ chân đê, tiếng bé Mận và đám trẻ ríu rít gọi với lên “Ông nội Khôi ơi! Mau về ăn cơm chiều với má con con!”

Dưới ánh hoàng hôn vàng rực trải dài trên sóng nước Hàm Giang, nụ cười an yên của cụ Khôi hòa cùng tiếng cười trẻ thơ nơi xóm nghèo, khép lại trọn vẹn hành trình đánh thức đất chết và mở ra trang đời no ấm muôn thuở cho bách tính Bạch Nham.