Chương 22: Gió Mát Trăm Năm

Cụ Quách Tố Nhàn khẽ hạ người, vạt áo chàm đượm mùi nắng sớm chạm nhẹ lên bậc đá xanh rêu phong của đình làng. Bàn tay cụ run rẩy nhè nhẹ vì gió sông thoảng qua, nhưng khi chạm vào chiếc quạt nan con con dán bằng giấy vụn ngũ sắc trong tay bé Mộc Miên, sự run rẩy liền nhường chỗ cho vẻ dịu dàng, âu yếm. Từng nếp giấy cắt còn lởm chởm, vệt hồ nếp dính lem nhem nơi mép nan tre, song các sợi nan cật tre lại được vuốt phẳng phiu, ngay ngắn lạ thường.

Cụ Quách đón lấy chiếc quạt nhỏ, ngón tay gầy gò v**t v* từng thớ giấy vụn, rồi khẽ xoa lên hai búi tóc củ hành của cô bé — Quạt khéo lắm, Mộc Miên ngoan. Nan vót thẳng thớm, hồ phết đều tay, lòng dạ đứa trẻ này trong trẻo như bát cháo nếp mới vậy. Già này nhận tấm lòng thơm thảo của con. Đây là món quà mừng thọ quý giá nhất trần đời rồi.

Bé Mộc Miên nghe khen, đôi má ửng hồng nở nụ cười rạng rỡ, nép đầu vào vạt áo cụ cố. Đứng ngay phía sau, Mai nương cùng hai mươi mốt người phụ nữ của xưởng Diệp Lạc lặng lẽ đưa tay áo lau giọt nước mắt xúc động đang lăn dài trên gò má sương gió. Trải qua bao dông bão cay đắng của cuộc đời, nhìn thấy mầm non của xưởng quạt bập bõm học nghề, biết yêu thương đùm bọc, ai nấy đều thấu hiểu mạch sống của làng nghề từ nay đã có người tiếp nối.

Đúng lúc ấy, hồi chiêng thứ ba vừa dứt, một tiếng trống sấm trầm hùng vang lên từ gian chính tẩm đình làng Thanh Ba. Vị bô lão chủ tế bước ra thềm cao, cất giọng sang sảng — Đã đến giờ lành tế tự! Xin kính mời xưởng Diệp Lạc và trai tráng trong làng giương quạt đại bản dâng lên che mát tiền đình!

Tiêu Kính Du bước lên phía trước, chắp tay cúi đầu nhận lệnh. Vết thương nơi bả vai chàng dẫu còn hơi râm ran khi vươn sức, nhưng ánh mắt chàng đã bừng sáng vẻ kiên định, tự tin. Cùng với sáu chàng trai vạm vỡ của làng Thanh Ba, Kính Du bước tới giá đỡ bằng gỗ lim sơn son. Bảy chàng trai khỏe khoắn đồng loạt nâng bổng cán quạt bằng tre già đặc ruột, từ từ mở rộng hai cánh nẹp ra hai bên.

Soạt một tiếng giòn tan, thanh thoát xé toang không gian tĩnh lặng.

Chiếc quạt đại bản Bách Niên An Lạc dài đúng năm thước bung nở trọn vẹn giữa sân đình. Một trăm lẻ tám thanh nan tre đặc ruột ngâm bùn ba tháng xòe đều tăm tắp như một vầng trăng rằm viên mãn. Mặt giấy dó Kinh Bắc bồi phân tầng thấu quang đón lấy ánh nắng ban trưa, rực lên sắc vàng ngà ấm áp, trong suốt như ngọc. Hai chữ son “Bình An” do chính tay Kính Du chấp bút nơi góc quạt ánh lên sắc đỏ chu sa tươi thắm, rạng rỡ giữa đất trời.

Một làn gió nam từ hạ lưu sông Lục thổi thốc qua bãi bồi, luồn qua từng nếp giấy dó đanh dẻo. Chiếc quạt nan khổng lồ rung rinh nhè nhẹ, tỏa ra một bóng râm tròn trịa, mát rượi, trùm kín cả khoảng sân gạch rộng lớn nơi hàng trăm dân làng đang tề tựu. Hương hồ nếp cái hoa vàng hòa cùng nhựa sắn dây bánh tẻ và hương vỏ dó thanh khiết thoang thoảng bay xa, xua tan đi cái oi ả của buổi trưa đầu thu.

Toàn thể dân làng, thợ thủ công các xóm dệt lụa, gốm sứ cùng viên Tri huyện Thanh Ba đồng loạt hướng về phía cụ Quách, kính cẩn nghiêng mình, đồng thanh cất tiếng reo mừng — Kính chúc Cụ cố Quách thượng thọ một trăm mười sáu tuổi! Ơn đức bách niên an lạc, công đức che chở muôn nhà!

Tiếng chúc tụng rộn vang hòa cùng tiếng pháo mừng nổ giòn giã ngoài bến đò. Vị bô lão tóc bạc phơ tiến lại gần, chắp tay cung kính thưa:— Thưa Cụ bà, suốt nửa thế kỷ qua, mái xưởng Diệp Lạc của cụ đã cưu mang biết bao phận đời chìm nổi, giữ cho ngọn lửa nghề của trấn Thanh Ba không bao giờ tắt. Chiếc quạt trăm nan này giương lên hôm nay, chính là bóng mát che chở cho muôn đời con cháu mai sau vậy!

Cụ Quách chắp hai bàn tay nổi rõ những đường gân xanh xao, từ tốn cúi đầu đáp lễ. Đôi mắt cụ trong suốt, phẳng lặng như mặt hồ mùa thu, không gợn một chút tự kiêu hay vương vấn công lao. Đối với cụ, bão táp cung đình bảy mươi năm trước hay những nhọc nhằn gầy dựng nửa thế kỷ nơi bãi bồi ven sông Lục, rốt cuộc cũng chỉ như giọt sương mai đọng trên thớ nan tre, gặp nắng ấm liền hóa thành hơi thở hiền hòa của đất trời.

Hội làng rộn rã kéo dài suốt cả buổi chiều tà. Khi ánh hoàng hôn đỏ ối bắt đầu ngả dài trên mặt nước sông Lục, dòng người trẩy hội dần vãn lại, tiếng chiêng trống lùi xa về phía hạ lưu.

Cụ Quách chống chiếc gậy trúc mộc mạc, thong thả cất từng bước chân chậm rãi trở về gian nhà chính ba gian lợp ngói rêu phong của xưởng Diệp Lạc. Khói lam chiều từ chái bếp lại bay lên ấm áp, quyện chặt mùi cá kho gừng và nồi cơm gạo mới thơm nồng.

Bước vào gian phòng riêng tĩnh mịch, cụ Quách tiến lại bên án thư. Chiếc tráp gỗ đào mộc mạc nằm yên dưới ánh sáng le lói của ngọn đèn dầu. Cụ nhẹ nhàng mở nắp tráp, đặt tờ văn khế nội đình mang dấu triện son thật của bảy mươi năm trước vào lại bên trong, ngay ngắn, phẳng phiu. Bức huyết thư giả mạo đã cháy thành tro, mảnh ngọc bọc đồng dối trá đã vùi sâu đáy lò lửa, và giờ đây, tờ giấy chứng nhận đời người này cũng đã hoàn thành sứ mệnh sau cuối. Cụ khẽ khàng đóng nắp tráp lại, nghe một tiếng “cạch” êm ái như tiếng khóa khép lại toàn bộ những oán thù, mộng ảo của một triều đại đã lùi xa vào dĩ vãng.

Cụ Quách bước ra góc hiên nhà quen thuộc, ngồi tựa lưng vào chiếc ghế mây con đã mòn nhẵn bóng suốt mấy mươi năm. Cụ khẽ thở phào một hơi dài nhẹ nhõm.

Ngoài sân gạch, những tia nắng muộn vàng ruộm rải đều trên những phên nứa. Mai nương đang cùng các chị em thợ quạt xúm xít thu dọn những giàn nan tre phơi dở, tiếng cười nói râm ran, giòn giã như đàn chim về tổ. Dưới bóng râm của giàn hoa thiên lý đầu ngõ, Tiêu Kính Du ngồi bệt trên chiếc ghế con, khoác chiếc áo vải thô màu chàm đã bạc màu. Chàng đang kiên nhẫn cầm lấy bàn tay nhỏ nhắn của bé Mộc Miên, chỉ cho cô bé cách đưa lưỡi dao con thật êm để gọt đi lớp dăm tre xơ xác ở đầu nan quạt.

— Chú Tiêu nhìn này, nhát dao này của con không làm xước cật tre nữa rồi nhé! — Giọng bé Mộc Miên lảnh lót reo lên.

— Giỏi lắm. Giữ cho mũi dao phẳng, nan mới dẻo và bền được. Sau này cháu sẽ làm được chiếc quạt đẹp hơn của chú nhiều. — Kính Du mỉm cười, nét u uất hận thù từng hằn sâu trên đuôi mày nay đã biến mất hoàn toàn, chỉ còn lại sự an tĩnh, hiền hòa của một người thợ thủ công gắn trọn tâm hồn với nghề.

Nhìn cảnh tượng ấm êm trước mắt, cụ Quách Tố Nhàn khẽ khép hờ đôi mi mắt đồi mồi. Một ngọn gió nam lành lạnh từ bến sông Lục mơn man thổi qua, lay động những chùm quạt nan treo trên xà nhà, phát ra những tiếng lách cách êm đềm như một khúc ca ru của làng quê.

Trăm năm chìm nổi, vinh hoa hay nhục nhã nơi chốn cung son bóng quế, tất cả đều tan biến như bọt nước phù sa. Điều còn lại đọng mãi trong tâm cụ, chỉ là hương nếp ngào ngạt của nồi hồ sớm mai, hơi ấm của chiếc quạt nhỏ vụn giấy dó trong lòng bàn tay, và nụ cười bình yên của đàn con cháu dưới bóng râm che chở.

Cụ mỉm cười, ngả đầu sâu hơn vào lưng ghế mây, nghe lòng mình nhẹ bẫng tựa một áng mây bồng bềnh trôi giữa vòm trời lộng gió.

Bóng chiếc quạt nan bồi che trọn hiên nhà cổ kính, khép lại một đời chìm nổi giữa hương nếp hồ và tiếng cười rộn rã của đàn con cháu.