Chương 1: Tờ Đơn Bỏ Lại

Mùi thuốc hãm phim chua nồng vẫn bám chặt vào từng kẽ móng tay khi Mục Gia Hòa dựng chiếc xe đạp Phượng Hoàng bên chân cầu thang khu tập thể giáo viên. Đêm qua, buồng tối của tòa soạn Báo Nghệ Tĩnh đỏ đèn đến tận bốn giờ sáng để kịp mẻ ảnh Đại hội Nông nghiệp mùa xuân. Mắt anh cay xè sau những giờ nín thở nạp phim trong túi tối, canh từng phút thuốc hiện, thuốc hãm rồi lắc đều chiếc tank tráng kín mít.

Gia Hòa tháo chiếc máy ảnh ZenitE bên hông, xốc lại quai da sờn chỉ rồi đẩy cánh cửa gỗ khép hờ. Căn phòng tầng một im ắng đến lạ lùng.

Bình thường vào giờ này, gian bếp nhỏ đã tí tách tiếng củi thông đun ấm nước chè xanh, hoặc chí ít cũng có tiếng ngòi bút sắt cọ sột soạt trên tập vở chính tả học sinh bên bàn học kê sát cửa sổ. Nhưng sáng nay, bếp lò nguội tanh. Nắng tháng Tư nhạt thếch hắt qua chấn song sắt, rọi lên chiếc bàn ăn bằng gỗ tạp phủ tấm ni lông hoa đã rách mép.

Trên bàn, chiếc lồng bàn nan tre đậy kín một bát cơm nguội khô mặt và đĩa dưa cải se lại. Ngay sát mép bàn, đè dưới cái chặn giấy bằng vỏ đạn pháo sáng gọt nhẵn, là một tờ giấy kẻ ngang xé ra từ cuốn sổ giáo án.

Gia Hòa bước tới, nhấc chiếc vỏ đạn lên rồi cầm tờ giấy ngang tầm mắt. Từng dòng chữ nghiêng đều, nắn nót bằng mực xanh Cửu Long quen thuộc hiện ra rành rọt “Đơn xin ly hôn. Kính gửi: Tòa án nhân dân thành phố Vinh. Tôi tên là Trần Thị Nguyệt, giáo viên Trường Tiểu học Cửa Nam…”

Đầu óc Gia Hòa khựng lại, Đầu óc Gia Hòa khựng lại, lồng ngực bật lên một tiếng thắt khô như màn trập kẹt lò xo lúc bấm vội.. Anh dụi mắt, ngỡ mình hoa mắt vì thức trắng đêm trong buồng tối đỏ đèn. Nhưng từng câu từng chữ rõ ràng mồn một. Nguyệt viết ngắn gọn, không một lời thóa mạ hay kể lể dông dài, chỉ vỏn vẹn yêu cầu giải quyết việc chấm dứt quan hệ hôn nhân sau hai mươi ba năm chung sống. Cuối trang giấy là chữ ký dứt khoát, mực đã khô cong từ bao giờ.

Gia Hòa quay ngoắt lại nhìn quanh nhà. Cánh tủ gỗ mở toang một góc, chiếc vali mây đan cũ kỹ mà Nguyệt vẫn dùng mỗi bận về quê ngoại đã biến mất. Giá treo tường chỉ còn trơ trọi hai chiếc áo sơ mi cán bộ màu cháo lòng của anh, chiếc áo len mận chín Nguyệt hay khoác những sớm trở trời không còn bóng dáng.

“Nguyệt? Đi đâu rồi?”

Anh buột miệng gọi một tiếng vô thức, tiếng gọi đập vào bốn bức tường trát vôi bong tróc rồi dội ngược lại, trơ trọi.

Gia Hòa đứng chết trân giữa nhà, hai bàn tay thô ráp siết chặt lấy mép bàn gỗ. Chuyện quái quỷ gì thế này? Anh có làm điều gì xằng bậy đâu? Rượu chè không màng, cờ bạc nợ nần không dính, lại càng chẳng bao giờ tơ tưởng người đàn bà nào khác ngoài vợ. Hết giờ ở tòa soạn, nếu không chui vào buồng tối tráng phim thì anh cũng lủi thủi đạp xe về nhà. Lương tháng cùng sổ gạo, bìa thịt tem phiếu anh đều đưa vợ đủ cả, chẳng giữ lại một xu phòng thân. Cơm không lành canh không ngọt thì nhà nào chẳng có đôi lần, cớ sao đùng đùng đòi kéo nhau ra tòa?

Cơn hoang mang bốc lên nghẹn ứ nơi cổ họng. Gia Hòa đặt mạnh chiếc máy ảnh Zenit xuống mặt bàn một tiếng “cộc” khô khốc, quay ngoắt người lao ra cửa, nhảy tót lên chiếc Phượng Hoàng cà tàng.

Bàn đạp xe rít lên ken két trên con đường đất lồi lõm dẫn sang khu tập thể Nhà máy Điện. Gia Hòa gò lưng đạp thục mạng, bụi đường đỏ quạch bám đầy gấu quần vải thô và đôi dép rọ cao su đã mòn vẹt. Anh chỉ nghĩ được một chỗ duy nhất để hỏi cho ra nhẽ: nhà con gái Thu Hằng.

Đến trước căn nhà cấp bốn quét vôi vàng, Gia Hòa chẳng buồn gạt chân chống, dựng vội chiếc xe đạp dựa vào hàng rào dâm bụt rồi đập thình thình lên cánh cửa liếp.

“Hằng! Mở cửa! Hằng ơi!”

Cánh cửa kẹt mở. Thu Hằng bước ra, trên tay còn cầm dở cái chổi đót. Con gái trố mắt nhìn bố, gương mặt lộ rõ vẻ hốt hoảng trước bộ dạng bơ phờ, tóc tai bù xù và đôi mắt đỏ ngầu vằn tia máu của ông.

“Bố? Có chuyện gì mà sáng sớm bố đã cuống cuồng lên thế?”

“Mẹ con... mẹ con đâu rồi?” Gia Hòa thở không ra hơi, rút tờ giấy gấp tư trong túi áo ngực chìa ra trước mặt con gái, bàn tay run bần bật. “Mẹ con để lại cái này rồi xách vali đi đâu mất! Con có biết chuyện này không?”

Thu Hằng nhìn lướt qua mép tờ giấy, ánh mắt chùng xuống, không hề có lấy một tia kinh ngạc. Sự bình thản ấy như vạt nước lạnh tạt thẳng vào mặt Gia Hòa.

“Con biết đúng không?” Giọng anh lạc đi. “Hai mẹ con giấu bố chuyện gì? Bố làm cái gì sai? Bố có đánh đập, chửi bới ai bao giờ đâu?”Thu Hằng thở dài một hơi thật khẽ, đặt chiếc chổi tựa vào vách cửa rồi nhìn thẳng vào mắt bố. Đôi mắt con gái giống hệt mẹ nó năm hai mươi tuổi — sáng, sâu và chất chứa một nỗi buồn thăm thẳm.

“Mẹ lên xe đò về Can Lộc từ lúc trời chưa rạng rồi bố.”

“Về Can Lộc?” Gia Hòa gắt lên, giọng vừa bực vừa ấm ức. “Tự nhiên về quê làm gì? Tòa nào mà chấp nhận xử cái chuyện vô lý đùng đùng này? Bố ăn ở thất đức chỗ nào mà mẹ con đùng đùng đòi dứt áo bỏ nhau?”

“Bố không làm gì thất đức cả,” Thu Hằng ngắt lời, giọng nghẹn lại nhưng từng tiếng rành rọt như đóng đinh. “Bố không rượu chè, không cờ bạc, không vũ phu. Nhưng hai mươi ba năm qua, bố sai hết rồi bố ơi.”

Gia Hòa sững người, miệng há hốc: “Bố sai cái gì?”

“Bố chưa bao giờ thực sự nhìn thấy mẹ trong cái nhà đó cả.” Thu Hằng cắn chặt môi, mắt hoe đỏ. “Bố ngồi ăn cơm cạnh mẹ mà đầu bố nghĩ đến ống kính, nghĩ đến góc sáng của tòa soạn. Mẹ ho rũ rượi cả tuần bố không biết, mẹ sốt nằm đắp chiếu bố tưởng mẹ ngủ trưa. Lúc nào trong mắt bố cũng chỉ có buồng tối tráng phim với mấy tấm ảnh chụp cán bộ, chụp mùa màng. Mẹ ở cạnh bố mà như người vô hình suốt hai mươi mấy năm trời. Giờ con lấy chồng rồi, mẹ bảo mẹ không còn lý do gì để làm cái bóng trong nhà nữa.”

Từng lời của con gái đập xuống gian nhà vắng, im lặng theo sau còn nặng hơn cả lời. Anh muốn cãi, muốn bảo rằng đàn ông thời buổi này lo tròn việc cơ quan, chu cấp đủ miếng ăn cho gia đình đã là trọn vẹn, nhưng nhìn ánh mắt uất nghẹn của con Hằng, chữ nghĩa nghẽn ứ lại nơi cuống họng.

“Mẹ... mẹ thật sự nói thế à?”

Thu Hằng không trả lời, chỉ quay mặt đi, kéo vạt áo lau vội khóe mắt: “Bố đừng sang nhà ngoại làm ầm ĩ lúc này. Để mẹ yên mấy hôm đi.”

Gia Hòa quay lưng dắt xe, chân bước đi liêu xiêu như người trúng gió. Anh chẳng nhớ nổi mình đã đạp xe về lại khu tập thể bằng cách nào. Con đường rợp bóng xà cừ quen thuộc bỗng chốc dài hun hút dưới cái nắng hanh đầu hè.

Căn phòng vắng lặng đón anh bằng mùi ẩm mốc của vách vôi cũ. Chiếc máy ảnh Zenit nằm im lìm trên bàn ăn, bên cạnh bát cơm nguội ngắt. Lời con gái như Lời con gái cứ vang lại trong đầu anh, không dứt được.: “Bố chưa bao giờ thực sự nhìn thấy mẹ.” Vô lý, quá vô lý! Anh nhìn thấy cô mỗi ngày, thấy cô xới cơm, thấy cô dọn dẹp, thấy cô cặm cụi chấm bài...

Gia Hòa bực dọc tiến lại góc phòng, giật mạnh then cài của chiếc tủ gỗ sến cũ kỹ. Anh phải tìm lại tờ giấy chứng nhận kết hôn năm 1966 cất ở đáy ngăn kéo để chứng minh hai mươi ba năm vợ chồng không thể muốn phủi tay là xong.

Ngăn kéo bằng gỗ tạp bị ẩm, kẹt cứng lại. Gia Hòa mất bình tĩnh, dùng hết sức giật mạnh một cái.

Cái ngăn kéo tuột hẳn ra khỏi mộng gỗ. Kèm theo đó, một chiếc hộp gỗ trắc cũ kỹ nằm khuất tận góc trong cùng bị chấn động hất văng ra ngoài, rơi cắm xuống nền gạch hoa xi măng sứt sẹo.

Khóa móc gỉ sét gãy rời. Nắp hộp bật tung sang một bên, làm trút ra sàn nhà hàng chục ống thiếc xám xịt và những cuộn nhựa bám đầy bụi bặm của thời gian.

Gia Hòa giật mình, vội quỳ gối xuống sàn gom lại mớ đồ nghề cũ. Bỗng nhiên, những ngón tay thô ráp của anh khựng lại.

Một cuộn phim nhựa 35 ly đen bóng lăn chầm chậm trên nền gạch, dừng lại ngay sát mũi dép rọ của anh. Đó là cuộn phim âm bản chưa hề được tráng thuốc, đầu phim vẫn còn kẹp chặt trong lõi nhựa.

Trên thân cuộn phim, một mảnh băng dính giấy đã ố vàng theo năm tháng vẫn dán chặt. Dưới ánh sáng le lói hắt qua khe cửa sổ, Gia Hòa sững sờ nhận ra những nét chữ nắn nót, quen thuộc đến từng nét của chính tay anh viết từ nhiều năm về trước “Nguyệt, mùa thu 1984”.