Chương 8: Trang Giấy Vẽ Bên Cửa Sổ

Tiết Toán đầu giờ chiều bắt đầu khi nắng hanh vàng rải đều trên những bậc thềm gạch tàu ngoài hành lang. Chiếu Nguyên Hạnh ngồi ở bàn thứ ba của dãy giữa, hai tay giấu sâu vào túi áo đồng phục rộng thùng thình, ngón tay cái khẽ miết vào mẩu phấn trắng gãy đôi. Mẩu phấn ram ráp thầy Ngạn trao hôm trước nằm gọn trong lòng bàn tay như một vật neo giữ, giúp nhịp thở của em không chao đảo trước không khí ngột ngạt của lớp học.

Phía trước, tấm bảng gỗ đen quen thuộc vẫn chiếm trọn bức tường mặt tiền phòng học. Dù chưa có nét phấn nào, mảng màu xám đen khổng lồ ấy vẫn phả ra cảm giác đè nén, gợi nhắc khoảng tối câm lặng từng chôn vùi em suốt hai tiếng đồng hồ ba năm trước. Hai mươi bảy anh chị lớp mười Năng khiếu xung quanh đang lục tục mở tập vở, tiếng lật giấy sột soạt rộn rạo trước giờ kiểm tra.

Thầy Quản Thiếu Ngạn bước vào lớp, mang theo cặp giáo án quen thuộc và chiếc kẹp tài liệu màu đen bản lớn. Cùi chỏ áo sơ mi màu xám nhạt của thầy vẫn vương vệt bụi phấn trắng mờ. Thầy đặt tài liệu xuống bàn giáo viên, đưa mắt bao quát phòng học rồi dừng lại nơi Hạnh đang ngồi “Trước khi làm bài kiểm tra mười lăm phút hôm nay, lớp điều chỉnh lại một chút vị trí ngồi,” thầy Ngạn cất giọng trầm, rõ ràng từng tiếng.

Cả lớp thoáng xôn xao. Thầy Ngạn bước xuống lối đi hẹp giữa hai dãy bàn, dừng lại bên cạnh Hạnh “Hạnh, em thu dọn đồ dùng, chuyển sang chiếc bàn trống ở cuối dãy sát cửa sổ bên trái.”

Hạnh ngước nhìn thầy. Trong ánh mắt sau cặp kính gọng kim loại xám của người thầy dạy Toán chỉ có sự điềm tĩnh kiên định. Em khẽ gật đầu, vội ôm chiếc cặp sách gắn móc khóa bản đồ Cần Thơ tự vẽ, lách qua mép bàn bước sang dãy bên cạnh.

Vị trí mới nằm ngay sát khung cửa sổ gỗ lá sách mở toang. Đặt cặp sách xuống mặt bàn mát rượi, Hạnh khẽ chớp mắt. Tầm nhìn của em không còn bị chắn ngang bởi những tấm lưng cao lớn. Gió từ sông Hậu ùa vào lồng lộng, mang theo hương đất ẩm và tiếng lá cây xào xạc trong sân trường. Không gian như vừa được dỡ bỏ những bức vách vô hình, thoáng đãng đến mức lồng ngực Hạnh tự động giãn ra một nhịp thở nhẹ nhõm, xua tan nỗi nghẹt thở thường trực mỗi khi vào phòng thi.

Thầy Ngạn bước lên bục giảng, dùng phấn trắng chép đề bài kiểm tra mười lăm phút lên bảng: một bài toán xác định thiết diện và tính thể tích khối lăng trụ tam giác khi bị mặt phẳng biến thiên cắt qua.

“Thời gian làm bài mười lăm phút. Cả lớp lấy giấy kiểm tra.”

Trong khi cả lớp đang cặm cụi rút những tờ giấy đôi kẻ ô ly nhỏ xíu từ trong cặp, tiếng bước chân của thầy Ngạn dừng lại bên bàn Hạnh.

Thầy không đưa cho em tờ giấy kiểm tra thông thường với những dòng kẻ ô ly đóng khung chật chội.

Từ chiếc kẹp tài liệu, thầy Ngạn rút ra một tờ giấy vẽ khổ A3 trắng muốt, đặt ngay ngắn trước mặt em. Tờ giấy có định lượng hai trăm năm mươi gam dày dặn, bề mặt nhám mịn, chiếm trọn nửa chiếc bàn gỗ.

Hạnh mở to mắt nhìn khoảng giấy mênh mông, ngỡ ngàng ngước lên.

“Hạnh làm bài trên tờ này,” thầy Ngạn nói khẽ, giọng trầm ấm chỉ đủ cho hai người nghe. “Dùng sơ đồ phối cảnh và bút kim của em. Không cần ép mình vào các dòng kẻ ô ly.”

Đầu ngón tay dính bụi phấn của thầy khẽ gõ nhẹ lên góc giấy như lời khích lệ, rồi thầy quay lưng bước chậm rãi dọc lối đi để bao quát lớp học.

Hạnh nhìn chăm chú vào trang giấy thênh thang. Không có những đường ô ly chằng chịt như song sắt giam hãm. Không có lề đỏ chật hẹp ép buộc những công thức đại số phải xếp hàng thẳng tắp. Mặt giấy mở rộng như một mảnh đất trống đón trọn vệt nắng chiều rọi qua ô cửa.

Hạnh nhìn lên đề bài trên bảng đen. Lần này, tấm bảng gỗ dường như lùi ra xa, không còn là bức tường đè nặng lên tâm trí em nữa. Từng dòng chữ vừa lọt vào mắt, trong đầu Hạnh, khối lăng trụ tam giác đã tự động dựng đứng lên trong không gian ba chiều. Khi mặt phẳng cắt nghiêng một góc bốn mươi lăm độ, các giao tuyến lập tức phát sáng, để lộ ra hai khối đa diện mới với tỉ lệ thể tích hoàn hảo. Trực giác hình học mách bảo đáp số chính xác chỉ sau vài nhịp thở.Hạnh rút cây bút kim kỹ thuật nét 0,3 mm.

Đầu ngón tay em không hề run rẩy. Lòng bàn tay khô ráo, không còn túa mồ hôi lạnh buốt như bài kiểm tra tuần trước. Đặt ngòi bút kim xuống mặt giấy nhám, Hạnh vạch một đường gióng dứt khoát xé toang khoảng trắng.

Ngòi bút kim lướt đi êm ru trên nền giấy dày dặn. Hạnh không viết các dòng “Giả thiết” hay “Chứng minh” theo lối mòn, mà dựng một hệ trục tọa độ không gian mở ở góc trái trang giấy. Từng mặt phẳng cắt được em phân định bằng những vệt gạch chéo tinh xảo; các vector lực và hướng phân bổ thể tích vươn dài ra phía rìa giấy, mở toang lối thoát cho hình vẽ.

Ở góc phải bên dưới, Hạnh chỉ ghi vỏn vẹn ba dòng biến đổi tỉ số hình học dựa trên sự đồng dạng của các mặt cắt. Đáp số hiện ra sáng rõ như một định lý hiển nhiên.

Em đặt bút xuống rãnh bàn gỗ. Đồng hồ treo tường mới chỉ điểm sang phút thứ năm. Toàn bộ bài làm đã hoàn tất trước thời gian quy định mười phút mà tim em không hề đập dồn dập hay ngạt thở.

Hạnh tựa lưng vào ghế, ngửa cổ hít một hơi thật sâu. Làn gió sông mát lành mơn man trên trán, mang đi chút oi ả cuối cùng của buổi chiều. Lần đầu tiên từ đầu năm học, em cảm thấy mình bình thản và tự do khi làm toán.

Đồng hồ treo tường điểm đúng mười lăm phút, thầy Ngạn từ từ đứng dậy khỏi bàn giáo viên.

“Hết giờ làm bài. Tổ trưởng các dãy thu bài nộp lên bàn giáo viên,” thầy Ngạn thông báo.

Tiếng thở dài tiếc nuối vì chưa tính xong phương trình rộ lên khắp phòng học. Thầy Ngạn bước xuống dãy bàn sát cửa sổ, nhìn thoáng qua bản vẽ phối cảnh tinh xảo của Hạnh. Trên gương mặt nghiêm nghị của người thầy giáo thoáng hiện nét gật đầu rất khẽ. Thầy không thu tờ giấy A3 cùng xấp bài kẻ ô ly, chỉ trầm giọng dặn dò “Em cứ để bài trên bàn cho ráo mực. Lát nữa thầy sẽ thu riêng vào hồ sơ thực nghiệm.”

Tiếng trống chuyển tiết điểm ba hồi báo hiệu giờ ra chơi. Thầy Ngạn cầm xấp bài kiểm tra bước ra khỏi phòng học, để lại bầu không khí ồn ào của đám học trò tuổi mới lớn.

Một bóng người cao lêu nghêu bước sang, chắn ngang khoảng nắng trước khung cửa sổ. Phạm Hoàng Bình tay cầm bịch me ngâm chua dở, mái tóc xoăn tự nhiên hơi rối bù sau giấc ngủ gật cuối giờ.

Bình chống hai tay lên mép bàn Hạnh, tò mò nghiêng đầu nhìn xuống tờ giấy A3 trải rộng. Mắt cậu mở to khi thấy những khối đa diện ba chiều đan xen chằng chịt nhưng sắc sảo đến từng góc cạnh.

“Ủa, cái này là bài giải thiệt hả Hạnh?” Bình gãi đầu, thốt lên chân thành bằng giọng rặt miền Tây. “Nhìn ngầu thiệt đó Hạnh, y như bản đồ kho báu vậy!”

Nghe lời nhận xét mộc mạc của cậu bạn cùng lớp, sự e dè nơi khóe mắt Hạnh tan biến. Một nụ cười hiếm hoi, trong trẻo và ngượng ngùng vừa chớm nở trên môi cô bé mười một tuổi.

Thế nhưng, nụ cười ấy chưa kịp trọn vẹn thì một bóng đen từ bàn đầu bất ngờ đổ dài xuống mặt bàn.

Nguyễn Minh Khoa đã quay người lại từ lúc nào. Đằng sau cặp kính cận dày cộp, ánh mắt của cậu học sinh đứng đầu lớp lạnh lùng và sắc như dao, nhìn chằm chằm vào tờ giấy A3 ngoại lệ của em.